تحقیق در علوم تربیتی
مقدمه:تعلیم وتربیت به عنوان یک علم مستقل در حوزه ی علوم انسانی قرار می گیرد.موضوعات و مسائل خاصی در درون این علم جا گرفته که با تحقیق در مورد ان ها بسیاری از مسائل انسانی شناخته و در نهایت حل می شوند.به دلیل خاص بودن این علم ،مسائل نیز خاص می شوند.اینکه نوع این موضوعات پایه ای واساسی است شکی وجود نداردوبه همین دلیل است که افراد خاص به جستجو و تحقیق در این زمینه می پردازند.تحقیقات علوم تربیتی از بسیاری جهات با دیگر تحقیقات متفاوت است.مهم ترین تفاوت مربوط به بعد انسانی تحقیق است.این نوع تحقیقات در محدوده های اموزشی و پرورشی دارای کاربرد است. برای ورود به این نوع تحقیقات اطلاعات اولیه ای لازم است که در این مجموعه و به مرور با عناوین مختلف ارائه می گردند.محققین علوم تربیتی در حوزه ی عملیاتی خود دارای مسائل و مشکلاتی هستند که انهارا از سایر محققین مجزا می کند. مثلا اگر در نتایج تحقیق اشتباهی رخ دهد ضرر و زیان ان متوجه انسان می شود که جبران ان به این سادگی ها امکان پذیر نیست.پزو هشگران این حوزه علاوه بر داشتن خصوصیات یک محقق باید ویژ گی های زیر را نیزداشته باشند.
_متخصص در یکی از رشته های علوم تربیتی ماننداموزش ابتدایی،مشاوره،تعلیم و تربیت و.....باشند.
_شاغل در حوزه ی اموزشی و پرورشی نظیر مدیر ،معلم،معاون،مشاور و....باشند.
_فارغ التحصیل رشته های مربیگری،تربیت کودک،سواداموزی و.......باشند.
_علاقه مند وصبور باشند و مو ضوعات جدیدی را مطرح کنند.
خصوصیات،موضوعات،اطلاعات مورد نیاز،روش های مختلف و ......در بخش های خود مورد کنگاش قرار می گیرند.
معنا و مفهوم تحقیق چیست؟این واژه از دو نظر قابل تعریف است. اول از نظر عامه ی مردم که این مد نظر ما نیست ودوم از نظر علمی که خواسته ی ماست.در پرداختن به این موضوع هم دو نکته قابل کنگاش است یکی معنای لغوی و دیگری معنای مفهومی.بدیهی است که اختلاف در معنا ی لغوی ناچیز و قابل گذشت است زیرا معیار پذیرش فرهنگ لغت می باشد.در معنای مفهومی خصوصا در علوم انسانی همیشه اختلاف وجود داشته و دارد.صرف نظر از این موضوع به هر دو مورد تعریف به طور جداگانه می پردازیم.
معنای لغوی تحقیق:این لغت عربی است و از نظر معنا مترادف با رسیدن،پژوهش،رسیدگی،مطالعه ونیز به معنای حقیقت است.در زندگی روزمره به یکی از این اشکال به کار می رود.در علم بیشتر با واژه های پژوهش و مطالعه سر و کار دارد.
از نظر مفهومی نیز تعاریف ،متفاوت بیان و نوشته شده اند.تفاوت عملکردهای محققین به دلیل پیروی از این تعاریف است.در ادامه چند تعریف از این نوع اورده می شوند.
_"یک عمل منظم که در نتیجه ی ان پاسخ هایی برای سئوال های مورد نظر و مطرح شده در موضوع تحقیق ،به دست می اید."
_"یک فعالیت منظم و مدون که هدف ان کشف و گسترش دانش و حقیقت است."
در تعریف اول باید گفت که پاسخ ها می توانند دو حالت داشته باشند.اول اینکه کلی و ذهنی باشند و دوم اینکه قابل لمس و ویژه باشند.پاسخ های کلی و ذهنی در یافته های "تحقیقات بنیادی"و پاسخ های قابل لمس و ویژه در "تحقیقات کاربردی"به دست می ایند.بنابراین دو نوع تحقیق از دل این تعریف خارج می شود که اساسی تر ین نو ع تحقیقات می باشند.تعاریف دیگری نیز دراین ارتباط مطرح شده اند که هرکدام بخشی از تحقیق را در بر می گیرند به طور مثال تعریف"کاربرد روش های علمی در حل یک مسئله یا پاسخگویی به یک سئوال"تحقیق" را به صورت کلی تعریف کرده است.درهر صورت در تعاریف مختلف برداشت های متفاوتی صورت می گیرد که این یک امر طبیعی است. تاکید می نمایم که تعاریف ارائه شده تمامی ان ها نبوده و صرفا جهت اشنایی مطرح شده اند.
طرح تحقیق چیست؟
طرح تحقیق همان نقشه یا برنامه محقق برای انجام دادن یک تحقیق است که قبل از اجرای پژوهش آماده می گردد.
طرح تحقیق مانند یک نقشه ساختمان عمل می کند که بر روی کاغذ نوشته شده و یک محقق می خواهد بر اساس آن حرکت نماید. همان طوری که بک بنّا در زمینه ساختمان سازی بر اساس نقشه طرح شده عمل می نماید.
در تحقیقات دانشگاهی، طرح تحقیق به گروه یا استاد راهنما داده می شود تا او ضمن مطالعه، کاستی ها ی آن را متذکر گردد . در هر صورت یک طرح زمانی اجرایی می شود که مورد تأیید قرار گیرد.
مشکل ترین مرحله تحقیق همین مرحله است زیرا پس از آن که به نام جهت یابی تحقیق نامیده می شود، محقق ملزوم به اجرای اصول و قوانینی است که در طرح تنظیم شده است.
مهم ترین نکته در این بخش «عنوان تحقیق» می باشدکه معمولاً به دو زبان فارسی و انگلیسی نوشته می شود. عنوان تحقیق باید دارای ویژگی های زیر باشد:
۱-عنوان باید شناختی دقیق و روشن از حوزه موضوع تحقیق را عرضه دارد و در عین داشتن ویژگی هایی مانند صراحت، قاطعیت و اختصار، از هر گونه پیچیدگی، سر در گمی و ابهام به دور باشد.
۲-محقق باید بداند که نظم و ترتیب و نیز کاربرد صحیح کلمات در عنوان بسیار مهم است.
۳-محقق باید بداند که در عنوان تحقیق به دنبال واقعیات باشد نه آرمان گرایی
۴-یک محقق باید در هنگام انتخاب موضوع تحقیق خود، از فرضیه ها یا سؤالات تحقیق که به دنبال موضوع مطرح می شوند کاملاً آگاه باشد.
بیان مسئله: اولین فعالیت در هر پژوهشی انتخاب مسئله است و اصولاً پژوهش با مسئله آغاز می شود. اولین مرحله هر پژوهش همان احساس مشکل است. در بیشتر موارد، انتخاب مسئله و بیان آن به طور واضح ممکن نیست. زیرا یک محقق ابتدا یک تصویر کلی از مسئله را در ذهن خود دارد.
انتخاب مسئله و بیان آن یکی از جنبه های مهم در پژوهش های علمی است. زیرا برای حل یک مسئله، ابتدا باید آن مسئله را دقیقاً شناخت و سپس اقدام به تحقیق نمود. این شناخت در بیان مسئله مشخص می گردد. اغلب اوقات انتخاب مسئله برای دانشجو مشکل است که البته این مشکل به دلیل نبودن مسئله در علوم تربیتی یا هر علم دیگری نیست بلکه به دلیل محدود بودن اطلاعات دانشجو است.
معمولاً در این بخش چهار اشتباه رخ می دهد:
الف) مسئله را بدون تحلیل جنبه های مختلف آن و با عجله و شتاب انتخاب می کنند.
ب) بدون مطالعه منابع مربوط به موضوع پژوهش، اقدام به انتخاب می نمایند.
ج) قبل از انتخاب مسئله پژوهش، روش اجرا را انتخاب می کنند که این امر باید برعکس باشد.
د) به جای تعریف تحقیق (مسئله) به صورت دقیق و روشن به کلی گویی می پردازند.
در واقع در یک مسئله، یک سؤال مطرح می شود که چه ارتباطی میان دو یا چند متغیر وجود دارد مانند اینکه میان پیشرفت تحصیلی و جنس معلم چه ارتباطی است ؟ یا میان گرانی وسایل آموزشی و فعالیت مدرسه چه نوع رابطه ای وجود دارد ؟
برای اینکه یک مسئله تدوین گردد باید :
الف) مسئله کاملاً روشن باشد.
ب) مفاهیم آن دقیقاً تعیین و تعریف شوند.
ج) توانایی و مهارت لازم برای انجام تحقیق وجود داشته باشد.
د) چارچوب خاصی برای مسئله فراهم شود.
فرض کنید که یک محقق درباره دو زبانگی قصد انجام پژوهش را دارد مسئله او چنین می شود « دو زبانگی توانایی تکلم به دو زبان متفاوت است، بسیاری از دانش آموزان در هنگام ورود به مدرسه می بایست به زبان فارسی آموزش ببینند، فردی که در خانه به زبان فارسی تکلم می کند تک زبانه محسوب می شود ولی اگر زبان تکلمی او در خانواده غیر فارسی باشد، دو زبانه به حساب می آید. دو زبانه ها در محیط آموزشی مانند سایر دانش آموزان به کسب معرفت می پردازند آیا پیشرفت تحصیلی آنها در مقایسه با دانش آموزان عادی یکی است ؟
اهمیت و ضرورت مسئله: در این بخش محقق به دفاع از مسئله خود می پردازد او در ضمن توضیحات خود به دو نکته مهم اشاره می نماید یکی اینکه چرا باید این تحقیق انجام بگیرد و اگر انجام بپذیرد چه اثراتی در جامعه ایجاد می نماید (اهمیت) و دیگر اینکه اگر این تحقیق انجام نگیرد چه اثرات منفی در آن بخش ایجاد می نماید (ضرورت) در واقع در بخش اهمیت و ضرورت مسئله، محقق مي‌كوشد كه به جنبه‌هاي كه به جنبه‌هاي مثبت و نتايج درستي كه براي پيشرفت جامعه لازم است اشاره می‌نماید و نیز به اثرات منفی و زیان بار انجام ندادن این نوع تحقیقات، تأکید می نماید و لذا در این بخش هم زمینه های پیشرفت حوزه مشخص می گردد و هم جلوگیری از عقب گرد های خاصی که ممکن است وجود داشته باشد.
عناوین تحقیقات انجام شده: در این بخش محقق می‌کوشد تا ضمن مطالعه تحقیقات انجام شده در زمینه مورد نظر، به کسب اطلاعات و معلومات بپردازد و نیز از درون آنها به مسئله جدیدتری نیز دست یابد. این بخش را سابقه موضوع تحقیق نیز می نامند در این بخش خواننده ضمن آشنایی با تحقیقات و نوشته‌های دیگران، ابعاد جدیدی برای گسترش مطالعات و تحقیقات بعدی فراهم می سازد.
محقق بایستی در این بخش و اینکه مطالعه او دارای جهتی باشد، به مفهوم یا مفاهیم اصلی در حوزه تحقیق توجه داشته باشد (دو زبانگی – پیشرفت تحصیلی – افسردگی و ...)
مهمترین منابعی که می توان در این زمینه مورد مطالعه قرار داد عبارتند از :
۱- کتاب ها و سالنامه ها

۲- مجلات و مقالات
۳- پایان نامه ها و تحقیقات

۴- گزارشات متفاوت
۵- ارتباطات اینترنتی

۶- نوشته های چاپ نشده
سؤالات یا فرضیه های تحقیق: معمولاً در یک طرح تحقیق از فرضیه ها بیشتر از سؤالات استفاده می کنند. مثلاً در یک موضوع تحقیق بنام «بررسی رابطه میان وضعیت اقتصادی خانواده با افت تحصیلی» ممکن است چنین سؤالاتی یا فرضیه ها مطرح شوند.
سؤالات

الف: آیا میان در آمد خانواده و پیشرفت تحصیلی رابطه است ؟
ب: آیا میان شاغل بودن مادر و افت ارتباط وجود دارد ؟
فرضیه ها

الف: میان در آمد خانواده و پیشرفت تحصیلی ارتباط وجود دارد؟
ب: میان شاغل بودن مادر و افت فرزند رابطه وجود دارد.
اگر به دقت ملاحظه گردد، هیچ تفاوتی میان سؤالات و فرضیه ها وجود ندارد آنچه تفاوت ایجاد می کند لحن ارائه است.
در تدوین فرضیه ها باید به نکات زیر توجه داشت
۱-محقق رابطه بین دو یا چند متغیر را حدس بزند.
۲-فرضیه به صورت یک جمله اخباری، روشن و بدون ابهام بیان شود.
۳-فرضیه قابل آزمون باشد.
مانند بین هوش و پیشرفت تحصیلی دوره متوسطه رابطه است.
میان وضعیت اقتصادی خانواده و افت همبستگی معکوس وجود دارد.
در این بخش باید وضعیت متغیرها نیز مشخص گردند.
الف: متغیر مستقل کدام است؟

ب:متغیر وابسته کدام است ؟
متغیر مستقل به آن نوع متغیری گفته می شود که با تغییر آن، متغیر یا متغیرهای دیگر هم تغییر می یابند در صورتی که متغیر وابسته عکس آن عمل می کند.
مثلاً وقتی که در موضوع تحقیق، هوش و پیشرفت تحصیلی یا افت وجود دارد باید پرسید آیا تغییر هوش باعث تغییر پیشرفت و یا افت می گردد یا بالعکس طبیعی است که هوش مستقل و پیشرفت و افت وابسته می گردند.
داده های مورد نیاز: در این بخش محقق توضیح می دهد که برای انجام پژوهش خود به چه نوع اطلاعاتی نیاز دارد و چگونه می تواند از طریق پژوهش به آنها دست یابی نماید مثلاً اگر در یک بخش از تحقیقات به داده های آماری نیاز دارد می نویسد که او به آن اطلاعات احتیاج دارد و آنها را جمع آوری می نماید مثلاً اگر در زمینه رابطه میان طلاق و تحصیلات تحقیق می کند. داده های مورد نیاز خود را آمار رسمی اعلام شده ثبت ذکر می کند و یا در زمینه پیشرفت تحصیلی، آمار رسمی وزارت آموزش و پرورش و تعداد مطلقین یا پیشرفت كنندگان را می‌نویسد.
ابزارهای اندازه گیری: وسایل اندازه گیری داده ها بسیار مهم و متفاوت می باشند. در این قسمت و به طور خلاصه محقق وسایلی را که با استفاده از آنها می تواند اطلاعات لازم را جمع کند، معرفی می نماید. ابزارهایی مانند انواع تست ها، مصاحبه ها، پرسش نامه ها، کارنامه تحصیلی، مشاهده، کتابخانه، مثلاً در تحقیق«بررسی رابطه میان زایمان و افسردگی» دو نوع ابزار اندازه گیری قابل ذکر است:
الف: در رابطه با تعداد زایمان پرسشنامه از خانم ها
ب: در رابطه با افسردگی انجام انواع تست های افسردگی.
جامعه و نمونه آماری: چون در رشته های علوم تربیتی، محقق با افراد سر و کار بیشتری دارد لذا جامعه آماری ما انسان ها می باشد در این بخش دو واژه به صورت جداگانه مطرح می شود:

۱- جامعه

۲- نمونه
جامعه شامل تمامی افراد می شود که قصد انجام تحقیق درباره آنها را داریم نمونه شامل گزینش تمام افرادی می شود که از درون آن جامعه صورت می گیرد. مثلا: اگر تحقیق ما بررسی تأثیر نماز بر الگوهای رفتاری دانش آموزان سال سوم راهنمایی شهر اهواز باشد.
جامعه آماری شامل کلید دانش آموزان پسر و دختر راهنمایی شهر اهواز می باشند که تعداد آنها باید ذکر شود مثلاً ۳۵۷۹ نفر نمونه ما انتخاب تصادفی و شانسی حداقل ۱۰% آنها می باشدکه هم شامل پسران و هم دختران می گردد. در این زمینه باید نمونه ها شانسی و تصادفی باشند.
اجرای تحقیق: در این بخش محقق دقیقاً مشخص می کند که با توجه به فرضیه ها، چگونه تحقیق خود را اجرا می کند و نوع تحقیق او چه نام دارد. گر چه این کار، عملیاتی است و بعد از نوشتن طرح تحقیق صورت می گیرد ولی یک محقق باید بگوید که چگونه در آینده این کار را انجام می دهد مثلاً در مورد بررسی کتاب های درسی در عهد صفویه نوع تحقیق او تاریخی است و توضیح می دهدکه چگونه به کتابخانه ها می رود آنها را بررسی می کند، یادداشت برداری می نماید و اطلاعات خود را صرفاً بر اساس فرضیه ها و نه خارج از آنها جمع آوری می نماید.
شیوه های تحلیل: محقق در ضمن جمع آوری اطلاعات، با مجموعه ای از داده ها روبروست که ضمن اینکه بسیاری از مسائل را روشن می نماید، در واقع هیچ گونه نتیجه گیری بدست نمی دهد. شیوه تحلیل داده ها یعنی معنا دار کردن اطلاعات که آیا این نوع داده ها که برای آزمون فرضیه ها صورت می گیرد معنا و مفهومی دارد یا خیر. در این بخش معمولاً آمارها به دو صورت بیان می شود:
۱-آمار توصیفی شامل جدول ها، درصدها و تعداد که نیازی به تحلیل ندارند و صرفاً توصیف می شوند.

۲- آمار تحلیلی شامل ضرایب و نتایجی که بدست می آید که حتماً به تحلیل نیاز دارند. در تحقیقات جدید این نوع آمار در نرم افزارهای کامپیوتری وجود دارند مانند S.P.SS که نرم افزار جالبی است ولی این کار را نیز به وسیله دست می توان انجام داد. مهمترین روش های آمار تحلیلی عبارتند از: رگراسیون، ضریب همبستگی، میانه، میانگین، ضریب کای و .... نتیجه گیری تحقیق بر اساس روش تحلیل آماری صورت می گیرد و در واقع بخش پایانی یک تحقیق می باشد.
چند نمونه: اگر متغیر مستقل یکی و متغیر وابسته هم یکی باشد ضریب خی یا کای مناسب است، گر چه از تحلیل واریانس یا آزمون T هم می شود استفاده کرد.
در این بخش که یک کار تخصصی است معمولاً متخصصین سنجش و آمار راهنمایی لازم را انجام می دهند.
روش های جمع آوری اطلاعات در تحقیق
اطلاعات مورد نیاز برای انجام تحقیق را به روش های مختلف می توان جمع آوری نمود. انتخاب موضوع تحقیق و فرضیه ها، زمینه های مناسب جهت جمع آوری اطلاعات هستند. بنابراین از دو مکان می توان اطلاعات مورد نظر را حدس زد.
۱-موضوع تحقیق

۲- فرضیه های تحقیق
به مثال های زیر توجه کنید
موضوع تحقیق: بررسی رابطه میان علاقه دانشجو و موفقیت تحصیلی
از موضوع فوق می توان چنین استنباط کرد که محقق به دو نوع اطلاعات نیاز دارد یکی اطلاعات مربوط به علاقه و دیگر مربوط به موفقیت تحصیلی یعنی اینکه آمار و ارقامی که میزان علاقه و موفقیت تحصیلی را نشان دهد.
فرضیه تحقیق: دختران بیش از پسران به درس علاقه نشان می دهند.
در این فرضیه اطلاعاتی درباره جنس یعنی اینکه چه تعداد پسر و چه تعداد دختر وجود دارد و نیز اطلاعات لازم در مورد علاقه هر جنس به تفکیک لازم مورد نیاز می باشد.
روش های مختلفی جهت جمع آوری اطلاعات و داده های مورد نظر وجود دارند که با توجه به ماهیت موضوع، روش تحقیق و فرضیه های ارائه شده ، متفاوت می گردند مهمترین روش های موجود در این زمینه عبارتند از :

۱- روش مشاهده

۲- روش پرسشنامه

۳- روش مصاحبه

۴- روش بررسی اسناد

۵-انواع تست ها

۶- روش آزمایش

۷- روش تاریخی یا کتابخانه‌ای
روش مشاهده: به طور کلی، هر علمی با مشاهده و ملاحظه شروع می شود. یک مشاهده ساده اولین حركت در هر علم محسوب می گردد. مهمترین مشاهده، مشاهده ی ساده است که در آن محقق به طور دقیق به این کار اقدام می کند و روابط علت و معلولی را یادداشت می نماید. این نوع روش در تحقیقات علوم اجتماعی کاربرد فراوانی دارد. در مشاهده عامل های مؤثری دخالت دارند مانند تمایلات شخصی، زیرکی و تیزهوشی، عوامل فرهنگی، هدف تحقیق و زمینه های پیشین تحقیق.
تحقیقی مانند بررسی وضعیت رفتاری زندانیان در زمان حبس، نیاز مبرم به مشاهده مستقیم دارد.
روش پرسش نامه: این روش از متداول ترین طرق جمع آوری اطلاعات محسوب می گردد. در این روش با مطرح شدن تعدادی سؤال، محقق می کوشد تا بر اساس فرضیه های خود، اطلاعات مورد نیاز را جمع آوری نماید.
پرسشنامه ها انواع مختلفی دارند مانند :
۱-پرسشنامه نوع بسته مانند چه کسی به این سؤالات پاسخ می‌دهد الف : مرد ب: زن
در پاسخ فرد مجبور به انتخاب یک پاسخ است که از قبل تعیین شده است.
۲-پرسشنامه نوع باز مانند به چه هنری علاقه دارید؟
در تهیه پرسشنامه باید شرایطی ایجاد شود که فرد با اطمینان خاطر به آنها پاسخ دهد که در این زمینه می توان از آنها درخواست نمود که نام خود را ذکر نکنند.
روش مصاحبه: عده ای از پژوهشگران معتقدند که مصاحبه مطمئن ترین و بهترین شیوه جمع آوری اطلاعات است لذا آمار و ارقام خود را از این طریق به دست می آورند. یک مصاحبه می تواند به صورت سؤالات از پیش تعیین شده باشد و یا اینکه سؤالات به صورت غیر مکتوب مطرح شوند.
روش بررسی اسناد: یکی دیگر از روش های جمع آوری اطلاعات، بررسی اسناد و مدارک است. این روش که در علوم اجتماعی و تربیتی کاربرد فراوانی دارد، مورد توجه بسیاری از محققین قرار گرفته است. بررسی اسناد مانند کتب، مدارک جرم، فسیل، استخوان ها، آثار به جای مانده از جمله آن هاست.
انواع تست ها: از روش های مهم و جدیدی که امروزه کاربرد فراوانی در تحقیقات علوم تربیتی دارد استفاده از انواع تست های روانی و فرهنگی است. تست هایی مانند علاقه، افسردگی، رفتاری، هوش، پیشرفت تحصیلی و شخصیت از جمله آنهاست. آنچه در این مورد مهم است استفاده از تست های استاندارد می باشد که ممکن است مورد غفلت بعضی از محققین قرار گیرد. معمولاً در هر تستی دستور العمل اجرایی و چگونگی تأثیر داده ها در نتایج، وجود دارد.
روش آزمایش: این روش که بیشتر در رشته های تجربی و پزشکی کاربرد دارد، داده های مورد نظر از طریق آزمایشگاه بدست می‌آيند. وقتی که محقق در پی یافتن رابطه میان میزان آهن خون و پیشرفت تحصیلی است، به طور حتم از طریق آزمایش خون به این داده یعنی مقدار آهن دست می یابد و نیز در ارتباط با انواع بیماری ها و ویروس ها نیز این روش کاربرد فراوانی دارد.
روش تاریخی یا کتابخانه ای: بررسی کتاب های منتشر شده و اتفاقاتی که در گذشته اتفاق افتاده مانند بررسی زندگی نامه ها، حوادث تاریخی و مناسبات خاص نیز از روش های مهم در تحقیقات علوم انسانی است مثلاً وقتی که محق در پی کشف نظریات یک دانشمند و یا فیلسوف می باشد، بهترین روش ها بررسی کتب منتشر شده و سخنان منعکس شده اوست بدین شکل پژوهشگر می کوشد تا با یادداشت برداری و جمع آوری اطلاعات و بر اساس فرضیات خود، تحقیق مورد نظر را انجام دهد.
روش های مطرح شده در جمع آوری اطلاعات از هر نوعی که باشند صرفاً جهت توصیف وضعیت فرضیه ها به کار می روند و نمی توانند نتیجه را بازگو کنند. لذا این بخش از جمع آوری اطلاعات را «آمار توصیفی» گویند یعنی اینکه پژوهشگر بدون اینکه قصد مداخله در میزان آمار و ارقام داشته باشد. صرفاً به توصیف وضعیت ها می پرازد و نظر خود را دخالت نمی دهد.
به مثال زیر توجه کنید.
فرض کنید که موضوع تحقیق یک محقق چنین است.
بررسی میزان مشکلات رفتاری دانش آموزان دختر راهنمایی.
او با استفاده از تست رفتاری به جمع آوری اقدام نموده و حاصل جمع آن چنین است.
اول راهنمایی
دوم راهنمایی
سوم راهنمایی
جمع
مشکلات روانی
۳۵
۴۵
۲۰
۱۰۰
مشکلات اجتماعی
۱۲
۳۳
۵۵
۱۰۰
ناسازگاری
۶۹
۱۱
۲۰
۱۰۰
جمع
۱۱۶
۸۹
۹۵
در چنین وضعیتی محقق فقط می داند که از صد نفر آمار وی و به تفکیک چنین جمع آوری صورت گرفته امّا نمی تواند بگوید که کدام پایه در کدام حالت قطعاً بیشترین آمار را داراست، لذا در هنگام انجام تحقیق به مرحله آمار توصیفی رسیده که در آن واقعیت های بدست آمده را توضیح می دهد و نمی تواند نظریات شخصی خود را دخالت دارد و نیز نمی تواند نتیجه بگیرد که آیا فرضیات او به چه نتیجه ای ختم شده اند.
برای اینکه محقق فرضیات خود را آزمایش نماید نیاز به مرحله بعد از آمار توصیفی دارد که به آن تجزیه و تحلیل آماری گویند و در زبان تحقیق «آمار استنباطی» نامیده می شود.
آمار استنباطی است که نتیجه آزمودن فرضیه ها را بیان می کند و در رد یا قبول فرضیه ها نظریه می دهد. روش‌هاي مختلفی در آمار استنباطی وجود دارند که خوشبختانه امروزه مانند سابق نیاز به محاسبات ساده دستی ندارند. يكي از آنها نرم افزارهاي كامپيوتري است، نرم افزارهای کامپیوتری کمک شایانی به محقق در انجام محاسبات می نماید که مهمترین نرم افزارها برنامه معروف S.P.S.S است که کاربرد فراوانی در علوم انسانی خصوصاً علوم تربیتی دارد.
ویژگی های یک محقق:
تحقیق به طور حتم امری جستجوگرانه است که توسط فرد محقق برای رسیدن به پاسخ های خود صورت می پذیرد. سؤال های متعددی درحوزه های متفاوت به طور مستمر وجود داشته و دارد، امّا صرف وجود سؤال، امر تحقیق را به موفقیت نمی رساند بلکه امری لازم و ضروری تلقی می گردد که مقدمه انجام تحقیق محسوب می شود.
از طرف دیگر هر کسی نمی تواند محقق باشد زیرا در طول حیات زندگی افراد سؤالات متعددی به وجود می آید که در حد آن باقی مانده و هرگز به پاسخ ختم نمی شوند. دلیل عمده این قضیه شخصیت و ویژگی های فردی است که برای او سؤال به وجود آمده است. این ویژگی ها می‌تواند باعث حرکت فرد به سوی عمل گردد و یا اینکه حرکت سکون ایجاد نماید و به سوی پاسخ خود عکس العملی نشان ندهد
خصوصیات و ویژگی هایی هر چند کامل تر باشند، پاسخ های یافته شده نیز حسابگرانه و منطقی تر خواهند بود. گر چه بیان این ویژگی ها از سوی متخصصان مختلف به شکل های متفاوتی مطرح شده اند امّا با مطالعه آنها می توان به یک جمع بندی کلی درباره آنها رسید و خواننده خود در مورد وجود یا عدم وجود آنها تصمیم گیری نماید. محققان جوان با بررسی این ویژگی ها می توانند در جهت ایجاد آنها در خود تلاش و کوشش نمایند و بدینوسیله خصوصیات خود را به پژوهشگران توانا نزدیک تر نمایند.
خصوصیات و ویژگی ها
۱- کنجکاوی:
کنجکاوی به معنای توانایی یافتن مجهولات است. افرادی که دارای این خصوصیت هستند سعی می کنند تا در سخت ترین شرایط نیز، پاسخ های خود را بیابند. ارضای آنها زمانی است که به جواب های صحیح، درست و منطقی می رسند. یک محقق که دارای چنین ویژگی است هرگز در مسیر حرکت خود خسته نمی شود و از اینکه دیرتر به پاسخ خود می رسد، دلسرد نمی گردد. او علاقه مند است که همه جاهای ممکن را جستجو نماید تا به جواب خود برسد. این ویژگی ایجاد حرکت و فعالیت می نماید و زمان مغلوب تلاش های وی می گردد. بدیهی است که نگاه او به مقولات اطراف خود، نگاهی سؤال برانگیز و درون نگراست مانند اینکه با دیدن یک پرنده و مقایسه آن با پرنده دیگر، این سؤالات برایش پیش می آید که چرا راه رفتن آنها مانند هم نیست؟ آیا تفاوت در جسم آنهاست که چنین تفاوتی را ایجاد می کند یا عوامل دیگر؟
۲- انتقاد
انتقاد که از کلمه نقدگرفته شده به معنای سبک و سنگین کردن است. نقد به معنای حمله و یا منفی بازی و تخریب نیست. یک محقق به قضایای اطراف خود به صورت نقد می نگرد یعنی اینکه ببیند که چه مواردی از آن مثبت و چه مواردی منفی است.
تلاش و کوشش او برای این است که منفی ها، مثبت شوند و مثبت ها اقرارش یابند. وی با انجام پژوهش و تحقیق خود با همین هدف تلاش می کند و هرگز به دنبال اثبات خواسته خود نیست. بدیهی است که در چنین حالتی یک محقق از قبل جبهه نمی گیرد و به دنبال هدف یا غرض خاصی که هماهنگ با احساس او باشد نیست مثلاً با دیدن یک کلاس درس و دانشجویان درون آن، ضمن بررسی ها متوجه حضور فراوان و استقبال دانشجویان از درس و آموختن علم می گردد (جنبه مثبت) و در عین حال می خواهد ببیند که چگونه می تواند این انتقال معلومات و آموزش را سریعتر و با معناتر سازد (جنبه منفی عدم تسریع آموزش)
۳- شک
شک به معنای دو دلی و عدم اطمینان در صحت یک مطلب است. یک محقق در بررسی های خود به هیچ عنوان مطلبی را از پیش پذیرفته شده نمی داند، بلکه آن را به صورت متعادل وعدم قطعیت می نگرد. او شک را یک گذرگاه خوبی می داند که مانند یک پل عمل می نماید که فرد را از یک سمت رودخانه (ناآگاهی) به سمت دیگر آن (آگاهی کامل) منتقل می نماید. یک پژوهشگر هرگز شک را توقف گاه درستی نمی داند. او به همه اتفاقات روزگار و مسائل و ابهامات جهان علم به صورت حوادثی می نگرد که نیاز به توقف، مطالعه، تحقیق و نتیجه گیری دارند و لذا هرگز تلاش نمی کند تا آنها را از پیش بپذیرد. این ویژگی لازمه انجام تحقیقاتی است که فرد می خواهد صحت و سقم آنها را شخصاً تجربه کند.
۴- عدم تعصب
یک محقق فردی احساسی نیست که خود را در تلاطم عواطف و احساسات غرق کند. او بدون دلیل به سمتی و جهتی گرایش پیدا نمی کند. گر چه او مانند همه انسانها دارای ویژگی های عمومی است ولی آنچه او را از دیگران جدا می کند و نام پژوهشگر و محقق می نهد ویژگی های خاص اوست. تعصب در افراد ایجاد گرایش می‌نماید و همین گرایش هاست که فرد را وادار می کند تا در همه مراحل زندگی از آن دفاع کند و هرگز بر علیه آن اقدامی انجام ندهد. اگر چنین حالتی در محقق وجود داشته باشد، علاوه بر اینکه فقط نامی از او باقی می ماند، نمی تواند حقایق را برای دیگران روشن سازد مثلاً اگر فردی که به یک نوع ورزش علاقمند است و گرایش او به آن سمت کشیده شده، نمی تواند خواص و فوایده ورزش های دیگر در مبارزه با بیماری ها و افسردگی ها را دنبال نماید و تمام تلاش او برای نشان دادن ورزش مورد علاقه خودش می باشد.
۵- تخصص
تخصص به معنای توانایی در انجام کاری خاص است. تحقیق یک عمل ویژه است و هر کسی نمی تواند آن را انجام بدهد. انجام امور پژوهشی نیاز به تخصص های خاص دارد. اگر فردی در کوچه و بازار با سؤالی برخورد نمود و با مطرح کردن آن از دیگران به پاسخ مورد نظر خود رسید، آیا او را باید یک پژوهشگر نامید. بدیهی است که صحت و درستی پاسخ تنها مورد تأیید فرد است و ممکن است از طرف دیگران مورد قبول واقع نشود. لذا تسلط بر مسائل علمی در پژوهش شرط لازم برای انجام تحقیقات است. آشنایی با روش های مختلف تحقیق، تحلیل، استنباط، روش های آماری، روش های نمونه گیری، انتخاب پرسش نامه ها، اجرای تست های مورد نیاز از جمله کارهای تخصصی است که مورد نیاز یک محقق می باشد.
۶- مطالعه
بررسی نظریه های جدید، مطالعه پژوهش های مختلف، نقد نتایج تحقیقات انجام شده و خواندن مطالب جدید از ویژگی هایی است که یک محقق داراست. شاید بیهوده نباشد که بگوییم مطالعه، جوهره اصلی یک محقق است. مطالعه بیشتر، سؤال بیشتری ایجاد می نماید. یک محقق برنامه های مدونی برای بررسی کتب و نظریات دارد. برای یک پژوهشگر، اطلاع از آخرین پیشرفت های علمی یک امر ضروری است برای او مطالعه مانند غذا برای جسم است. شاید فراموش کردن خوردن غذا برای یک پژوهشگر اتفاق افتد ولی هرگز فراموشی مطالعه صورت نمی گیرد. او زمان را در مطالعه هضم می کند و هرگز از مطالعه سیراب نمی شود. لذا تا پایان عمر به این کار ادامه می دهد.
۷- سعه صدر
پذیرش نظریات دیگران برای یک محقق امری طبیعی است. به همین دلیل در جلسات مختلف علمی شرکت می کند و هرگز در مقابل مخالفان راه گریز را انتخاب نمی‌نماید. او آزاد اندیش است و طاقت فراوانی در شنیدن سخنان مخالفان دارد. رفتار او سنگ اندیشی نیست بلکه نرم اندیشی است. او می خواهد که تمام نظریات را بشنود و سپس در مقابل آنها اظهار نظر یا تحقیق نماید. درستی یا نادرستی یک امر را در مخالفت و جبهه گرفتن در مقابل دیگران نمی بیند. در جلسات بحث و گفتگو، ضمن احترام گذاشتن به نظرات دیگران، اظهار نظر نیز نموده و همیشه از جملاتی مانند نظر من این است و من فکر می کنم که چنین است استفاده می نماید و هرگز نمی گوید که باید چنین باشد. مثلاً ضمن مطالعه نتیجه یک تحقیق متوجه می شود که محقق به این نتیجه رسیده است که بی حجابی امر پذیرفته شده ای است. گر چه او مخالف این نظر است امّا با تحقیق و تلاش علمی خود به دنبال این است که ضمن بررسی نظرات و دلایل مطرح شده آن محقق، نظر و دلایل خود را در تحقیقات ارائه دهد.
۸- خستگی ناپذیر
یک محقق هرگز با خستگی میانه خوبی ندارد، رابطه او با فعالیت و تلاش فراوان است پژوهشگر با داشتن ویژگی هایی مانند سعه صدر، صبر و طاقت می کوشد تا تلاش های خود را به نتیجه برساند. خستگی از آنِ کسانی است که هدف های محدودی دارند ولی یک محقق، اهداف نامحدود و بلندی دارد که خواستار رسیدن به آنهاست. زمان و زمین برای او محدود نیست، بلکه جلوه ای از حرکت و تلاش است که می کوشد از درون آنها بگذرد. او منتظر هدف های کوتاه مدت نمی ماند. نگاه او به فردا نیست بلکه به فرداهاست او نتیجه تلاش های خود را برای امروز به تنهایی نمی خواهد بلکه برای نسل هایی می خواهد که ممکن است به وجود نیامده باشند لذا او همیشه خستگی را مغلوب اراده انسانی خود می نماید مثلاً وقتی که یک دانشجو در تلاش است تا با چهار سال درس خواندن، لیسانس خود را بگیرد، طبیعی است که در طول این دوره محدود، احساس خستگی نماید ولی یک محقق می خواهد تا پایان عمرش که نمی داند چه زمانی است به نتایج تحقیق خود برسد.
۹- علاقه
علاقه حالتی درونی است که فرد را به جهتی می کشاند. از درون به او فرمان می دهد و او را کشان کشان به سمت امر مورد علاقه می برد. محقق علاقه مند به پاسخگویی است او می خواهد که جواب های خود را خود بیابد. او عاشق کار خود است و به طور مستمر به دنبال معشوق خود می گردد. بدیهی است که هر کسی یارای داشتن چنین ویژگی هایی نیست. یک پژوهشگر با داشتن چنین حالتی می تواند تا اعماق علم حرکت کند، نایافته ها را بیابد، مجهولات را کاهش دهد، ناآگاهی ها را به آگاهی تبدیل نماید، جهل و نادانی را حذف کند، مشکلات را حل کند و به آرامش درونی برسد. البته باید دانست که این خصوصیت، یک ویژگی خاصی است به قول معروف نه هر بی بند و باری عاشق معشوق می گردد. این ویژگی باعث می شود که حرکت علمی محقق سرعت بیشتری بیابد و تیز بینی وی را افزایش دهد. مثلاً وقتی که یک محقق به این امر می رسد که چرا ازدواج در حیوانات دارای ضابطه نیست و مشکلات ژنتیکی را نیز به وجود نمی آورد ولی در انسان دارای ضابطه های عقیدتی و علمی است و اگر خلاف آنها اتفاق افتاد، مشکلات ژنتیکی به وجود می آورد، با عشق و علاقه حرکت می کند در حالی که دیگران ممکن است با گفتن مجلاتی مانند خواستِ خداست یا کار طبیعی و طبیعت است خود را قانع نمایند.
۱۰- دلسوزی
احساس هر فرد برای کمک به دیگران را دلسوزی و ایجاد تعلق گویند. بدیهی است که این ویژگی در شکل های مختلفی در افراد وجودد ارد، گر چه ممکن است به مرور زمان در بعضی از افراد کم رنگ تر شود و در افرادی دیگر پر رنگ تر باشد. ولی این ویژگی در محقق، شکل دیگری دارد. دلسوزی او محدودیتی ندارد. او مانند دیگران نیست که فقط خانواده یا فامیل و وابستگان خود را ببیند. او خود را متعلق به خانواده یا ملت خود در تنهایی نمی بیند بلکه خود را وابسته به انسان ها و انسانیت می داند. پژوهش او برای کمک به تمام انسان هاست، او منتظر قدردانی از کسی نیست. پژوهش های او محدود نیستند، نگرش او به افراد خاص نیست، دوربین علمی او محدود به فاصله های کم نیست. او خود را مسئول همه می داند ، از خود می گذرد تا به دیگران برسد. او خودخواه نیست، او همه را انسان می داند و تلاش و کوشش او برای همه حتی موجودات غیر انسانی است. لذا به دنبال حل مشکلات بزرگتر است و این ویژگی از درون به او این دستور را صادر می نماید.
تمام ویژگی های فوق را می توان به شکل های مختلف در دانشمندان، مصلحان اجتماعی، صاحبنظران و انسان های خاص زمانه دید، امّا وجود آنها در محققان و پژوهشگران فراتر از آنهاست.
شکل خاصی دارد، جنس آن اندکی متفاوت با دیگران است. لذا شاید بتوان گفت که یک پژوهشگر، مصلح اجتماعی است امّا نمی توان به طور قطع گفت که یک مصلح اجتماعی، پژوهشگر توانایی است. و همین معنا نیز در مورد صاحب نظران صادق می باشد.
موضوع تحقیق:انتخاب یک موضوع تحقیقی زمانی اتفاق می افتد که یک مشکل ،ابهام و یا وجود مانعی محقق را به فکر فرو برد.در چنین حالتی محقق می تواند در حوزه ی وسیعی که مایل است تحقیق کند ،وارد شود.حوزه هایی مانند:جامعه شناسی

روانشناسی

علوم تربیتی و اقتصادی ازان جمله هستند.انتخاب بسته به سلیقه ی شخص محقق است.اما او می تواند از منابع و مراجع برای انتخاب استفاده کند.مانند:استفاده از تجارب شخصی،استنتاج از نظریه ها و استفاده از متون یا تحقیقات انجام شده پیشین.

موضوع تحقیق:
_الف:موضوع تحقیق باید شامل توضیح واضح و روشنی از انچه که پژوهشگر واقعا قصد تعیین ان را دارد،باشد.
_ موضوع تحقیق باید دامنه ی محدود داشته باشد و تا انجا که ممکن است فقط یک مسئله یا مشکل را به عنوان موضوع مطرح کند.
البته در تنظیم موضوع تحقیق اشتباهاتی نیز روی می دهد که رایج ترین ان ها :جمع اوری اطلاعات بدون داشتن یک طرح وقصد مشخص،داشتن هدف تحقیقی کلی و مبهم،انتخاب طرح بدون مطالعه و عدم تشخیص محدودیت ها وچگونگی تاثیر ان ها بر نتایج از جمله ی ان هاست. البته نکات دیگری نیز در این ارتباط قابل ذکر هستند که در فرصت های مناسب ارائه می شوند.
انواع تحقیق:تحقیق دارای انواع مختلفی است.'گاهی به ان روش تحقیق هم می گویند.این تقسیم بندی از منظرهای مختلف صورت می گیرد.در این بخش انواعی را بیان می کنم که در علوم تربیتی بیشترین استفاده را دارند.
تحقیق بنیادی:به تحقیقی گفته می شود که هدف ان توسعه ی نظریه ها یا دانش نو از طریق کشف خصوصیات عمومی و مشترک یا اصول کلی است.مانند تحقیق در باره ی زبان های مختلف جهان.
تحقیق کاربردی:به تحقیقی گفته می شود که هدف ان رشد و بهبودی یک محصول یا روند یک فعالیت و خلاصه ازمودن مفاهیم نظری و ذهنی در موقعیت های واقعی و زنده است.مانند:بررسی چگونگی رفتار دانش اموز در موقعیت اموزشی ویژه.
تحقیق تاریخی:به تحقیقی گفته می شود که در ان موضوعی معین که در گذشته و در یک مقطع زمانی مشخص اتفاق افتاده،مورد بررسی قرار می گیرد.مانن:بررسی تاریخی تعلیم و تربیت در دوره ی صفوی.
تحقیق توصیفی:هدف از انجام این نوع پژوهش توصیف عینی،واقعی و منظم خصوصیات یک موقعیت یا یک موضوع است.مانند:جمع اوری و بررسی نظرات مردم در مورد نیاز به تاسیس یک مدرسه ی حرفه ای.
تحقیق تداومی و مقطعی:هدف تحقیق بررسی چگونگی مراحل و نمونه های رشد یا تغییرات ان ها در نتیجه ی گذشت زمان است مانند بررسی مراحل رشد عاطفی در مرحله ی بزرگسالی.
تحقیق موردی و زمینه ای:توجه محقق بیشتر به ان نکات و عوامل مهم و یا با معنی است که به صورتی در شناخت گذشته و حال یا مطالعه ی تغییرات یک مورد خاص موثر است.مانند:مطالعات مشاوران مدارس در مورد مدرسه گریزی فلان دانش اموز.
تحقیق همبستگی یا همخوانی:تحقیقی است که در ان دو یا چند دسته از اطلاعات مختلف مربوط به یک گروه یا یک دسته ی اطلاعات از دو یا جند گروه به دست امده را برای بررسی میزان تغییرات موثر بر هم مورد مطالعه قرار می دهد. مانند:مطالعه و بررسی احتمال رابطه ی میان میانگین نمرات دبیرستانی و موفقیت تحصیلی در دانشگاه.
البته تحقیق دارای انواع دیگری مانند ازمایشی یا شبه ازمایشی و...نیز می باشد که با توجه به ماهیت تحقیق دارای کاربرد هستند.
انواع تحقیق:تحقیق دارای انواع مختلفی است.'گاهی به ان روش تحقیق هم می گویند.این تقسیم بندی از منظرهای مختلف صورت می گیرد.در این بخش انواعی را بیان می کنم که در علوم تربیتی بیشترین استفاده را دارند.
تحقیق بنیادی:به تحقیقی گفته می شود که هدف ان توسعه ی نظریه ها یا دانش نو از طریق کشف خصوصیات عمومی و مشترک یا اصول کلی است.مانند تحقیق در باره ی زبان های مختلف جهان.
تحقیق کاربردی:به تحقیقی گفته می شود که هدف ان رشد و بهبودی یک محصول یا روند یک فعالیت و خلاصه ازمودن مفاهیم نظری و ذهنی در موقعیت های واقعی و زنده است.مانند:بررسی چگونگی رفتار دانش اموز در موقعیت اموزشی ویژه.
تحقیق تاریخی:به تحقیقی گفته می شود که در ان موضوعی معین که در گذشته و در یک مقطع زمانی مشخص اتفاق افتاده،مورد بررسی قرار می گیرد.مانن:بررسی تاریخی تعلیم و تربیت در دوره ی صفوی.
تحقیق توصیفی:هدف از انجام این نوع پژوهش توصیف عینی،واقعی و منظم خصوصیات یک موقعیت یا یک موضوع است.مانند:جمع اوری و بررسی نظرات مردم در مورد نیاز به تاسیس یک مدرسه ی حرفه ای.
تحقیق تداومی و مقطعی:هدف تحقیق بررسی چگونگی مراحل و نمونه های رشد یا تغییرات ان ها در نتیجه ی گذشت زمان است مانند بررسی مراحل رشد عاطفی در مرحله ی بزرگسالی.
تحقیق موردی و زمینه ای:توجه محقق بیشتر به ان نکات و عوامل مهم و یا با معنی است که به صورتی در شناخت گذشته و حال یا مطالعه ی تغییرات یک مورد خاص موثر است.مانند:مطالعات مشاوران مدارس در مورد مدرسه گریزی فلان دانش اموز.
تحقیق همبستگی یا همخوانی:تحقیقی است که در ان دو یا چند دسته از اطلاعات مختلف مربوط به یک گروه یا یک دسته ی اطلاعات از دو یا جند گروه به دست امده را برای بررسی میزان تغییرات موثر بر هم مورد مطالعه قرار می دهد. مانند:مطالعه و بررسی احتمال رابطه ی میان میانگین نمرات دبیرستانی و موفقیت تحصیلی در دانشگاه.
البته تحقیق دارای انواع دیگری مانند ازمایشی یا شبه ازمایشی و...نیز می باشد که با توجه به ماهیت تحقیق دارای کاربرد هستند.
تحقیق ،جستجو برای یافتن مشکلات بشر و رهایی از ان است.پژوهشگر متعهد به دنبال منافع خود نیست بلکه منافع جامعه را بر خود ترجیح می دهد.او حرف تازه می زند.دوباره کاری نمی کند.مشکلات و مسائل جدید را کشف می کند و راه حل هایی را ارائه می دهد. او می داند که تکرار تحقیقات گذشته،حرکت در دایره ای است که اگر با سرعت زیاد هم انجام گیرد بیهودگی ان بیشتر نمایان می شود. علم منتهایی ندارد و هیچ کس صاحب ان نیست.علم متعلق به همه ی بشریت است.مسدود نیست.دیواروحصار ندارد.هیچ مرز جغرافیایی مانع ورود نخواهد شد.شرط لازم برای ورود به این نوع فعالیت، حرکت در پهنه های مختلف است.عالم سیاست در اشتباه است اگر بخواهد با عناوین مختلف علم را در دیواره قرار داده و از ان برای پیشبرد اهداف خود استفاده کند.پژوهشگران مسئول با ارائه کشفیات جدید این امکان را از سیاست مداران خود خواه می گیرند.ان ها خود را اسیر بازی های استعمارگران نمی کنند. ان ها ازاداندیش و ازادی خواه هستند.تکرار حرف های گذشته و توقف در ان ها خواست کسانی است که نمی خواهند منافع خود را از دست بدهند.محقق واقعی به دنبال کشف تازه است وبه همین دلیل موضوعات جدیدی را پی گیری می کند.در این زمینه بعضی از موضوعات در حوزه ی تعلیم و تربیت که تازه بوده و یا کمتر مورد پژوهش قرار گرفته اند،را معرفی می کنم.
_رابطه میان دو زبانگی و اندازه ی جمجمه
_رابطه میان نوع سخن و شکل زبان در دهان
_رابطه ی میان زیبایی و نوع جانوران
_رابطه میان وضعیت روانی والدین و جنس فرزند
_بررسی تاثیر سنت در نوع تحصیلات
_بررسی رابطه میان آب و هوا و پیشرفت تحصیلی
_بررسی امکان حذف مدارس در یادگیری
تحقیق علمی:
علم چیست؟روش علمی کدام است؟ابتدا مهم است که یک توضیح کلی داده شود.زمان اغاز علم ،دقیقا زمانی است که بشر برای حل مسائل مختلف زندگی خود ،فعالیت نمود.او از روش های مختلفی که بر اساس ازمایش و خطا شکل گرفته بودند،مشکلات خود را حل می کرد.
قدیمی ترین روش ها برای حل مشکلات بشر عبارت بودند از:تجربه،نظر صاحب نظران،استدلال قیاسی،استدلال استقرایی وروش علمی.در این ارتباط روش علمی نسبت به سایر روش ها رشدبیشتری داشت و به عنوان مهم ترین روش مورد گزینش قرار گرفت.روش علمی دارای ویژگی ها،خصوصیات،خط مشی و ابزار های خاصی است. اطلاع از ان ها برای انجام دادن روش علمی بسیار ضروری است.
مراحل روش علمی شامل :تعیین و تعریف مشکل یا مسئله،پیشنهاد راه حل یا راه حل هایی برای مساله(فرضیه سازی)،استدلال به شیوه ی قیاسی در باره ی نتایج راه حل های پیشنهاد شده،ازمون فرضیه
در این ارتباط باید تاکید کرد : تحقیقاتی دارای ارزش هستند که بر اساس روش علمی طراحی و اجرا شوند.این نوع تحقیقات دارای ویژگی های علمی می باشند.لذا تحقیقات علمی دارای چنین ویژگی هایی هستند.
الف:افزایشی بودن:محقق در پی جمع اوری اطلاعات جدید یا بکار بردن اطلاعات موجود از منابع دسته اول برای کشف حقیقت و دانش نو می باشد.
ب:تجربی بودن:یعنی وجود امکان ازمایش علمی و عینی فرض های ذهنی ومطرح شده در طرح تحقیق در مقابل واقعیت هاوجود داشته باشد.
ج:نظم داشتن:یعنی استفاده از روش های دقیق و منظم بر اساس اولویت بندی صورت می گیرد.
د:تعمیم پذیری:یعنی کشف اصول عمده و عمومی که قابل انتقال در موقعیت های مختلف باشدبه وقوع می پیوندد.
ذ:تخصص طلبی:محقق در زمینه ی موضوع تحقیق مطالعه کرده و تخصص کافی کسب می نماید.
ر:دقت و صحت درمشاهده و توصیف:محقق با تولید یا انتخاب وسایل دقیق در جهت جمع اوری اطلاعات اقدام می نماید.
ز:منطقی و عینی بودن:محقق احساسات و تعصبات خود را کنار می گذارد و در هر لحظه از تحقیق به خاطر دارد که هدفش ازمودن فرضیه ها نه اثبات ان هاست.
ژ:صبرطلبی:محقق دارای صبر و شکیبایی است و از یاس و نا امیدی دوری می جویدزیرا استخراج هر نوع نتیجه، موفقیت محسوب می شود.
س:دقت طلبی: محقق در تمام مراح تحقیق خصوصا در تعاریف واژه ها،روش ها و ضبط منابع دقت و تمرکز لازم را اعمال می کند.
با توجه به موارد فوق حدود تحقیقات علمی مشخص می شود. کسانی که در زمینه جمع اوری کار های دیگران اقدام می کنند محقق محسوب نمی شوند. ان ها منتقل کننده خوبی هستند و مانند روابط عمومی ها عمل می کنند.محقق علمی فردی فعال و سخت کوشش است که تحقیقات موجودرا لازم اما کافی نمی داند.
محدودیت های تحقیق:تحقیق یک کوشش حساب شده برای کشف مجهولات است. این تلاش به منظور یافتن راه های کمک به بشریت انجام می گیرد.بدیهی است که نیت یک محقق ،انسانی است و تلاش او نیز در همین راستا صورت می گیرد. از بعد دیگر نیز کاری طاقت فرسا و پر زحمت است و علت ان وجود موانع و محدودیت ها در این زمینه است.از یک نظر موانع به دو بخش ساختگی و طبیعی تقسیم می شوند.و البته از منظرهای دیگر نیز قابل بررسی می باشند. ان چه برای محقق مهم و ضروری است تشخیص به موقع محدودیت ها و تصمیم گیری در موردرفع ان هاست.به دلیل اهمیت موضوع،محدودیت ها را بدون توجه به نوع تقسیم بندی ها به شرح زیر معرفی می نمایم.البته با تاکید بر اینکه راه ادامه موضوع در همین وضعیت میسر است.
محدودیت هایی که کنترل ان از عهده ی پژوهشگر خارج است.مانند

انتخاب نمونه: به طور مثال گاهی محقق در نظر دارد تا رابطه میان درد زایمان و هوش را دریاب .در چنین حالتی پزشکان اجازه ی چنین کاری را نمی دهند.تحقیقاتی که جنبه های امنیتی در ان ها مستتر است نیز در این حالت قرار می گیرند.عدم کنترل همه ی متغییر ها نیز در این محدوده قرار دارند. مثلا کنترل هوش و انتخاب نمونه هایی که با تست هوش هم اهنگ شده اند امکان پذیر است اما عواطف واحساسات را نمی توان کنترل کرد.ودر مورد ابزار و وسایل ،پژوهشگر نمی تواند صحت و درستی ابزار را کنترل کند.
محدودیت هایی که کنترل ان در اختیار پژوهشگر است.مانند تعداد افراد .در چنین حالتی است که محقق تعدادافراد مورد نیاز را کم یا زیاد می کند.انتخاب جنس نیز از محددیت ها یی است که کنترل ان دست پژوهشگر است. اوست که تصمیم می گیرد که از مردان یا زنان در پژوهش خود استفاده کند.سن نیز یک محدودیت است. مثلا کودک ونوجوان را شرایط سنی مجزا می کند و این در دست محقق است.
محدودیت هایی مانند بودجه،عدم وجود آزادی عمل،نوع فرهنگ حاکم بر جامعه،عدم صدور مجوز،عدم درک از لزوم تحقیق نزد مقامات،عدم همکاری افراد و نمونه ها،پاسخ دهی نا صحیح به پرسش هاو مسائل این چنینی نیز از انواع محدودیت ها شمرده می شوند.
متغیرها و روابط میان آن ها:متغیر واژه ای است که در درون موضوع تحقیق وجود دارد و محقق می کوشد تا در مورد ان کسب اطلاع کند.به طور مثال وقتی پژوهشگر قصد تحقیق در باره ی ارتباط شغل و درامد را دارد دو واژه ی شغل و درامد،متغییر های او محسوب می گردند. پژوهشگر در مورد واژه ها چند کار عمده را انجام می دهد.تعریف ان ها،تعریف عملیاتی ان ها،تعیین مستقل یا وابسته بودن ان ها.بررسی روابط میان ان ها. در مورد هر کدام چنین عمل می کند.
تعریف:مراجعه به فرهنگ های معتبر ،خصوصا فرهنگ های ثخصصی و انتخاب تعاریف.
تعریف عملیاتی:مراجعه به طرح تحقیق و روش جمع اوری اطلاعات،که در این صورت انچه مد نظر محقق است بیان می شود.در چنین حالتی ممکن است که تعریف و تعریف عملیاتی متفاوت یا شبیه هم باشند.
مستقل یا وابسته بودن:با مراجعه به عنوان تحقیق یا فرضیه ها ،بررسی می کند که کدام واژه تاثیر میکند و کدام واژه تاثیر پذیر است.واژه ای که با تغییر ان واژه ی دیگرمتغییر میشود مستقل نامیده می شود.
بررسی روابط میان متغییرها:در بررسی رابطه میان متغییر ها سه حالت به وجود می اید.
الف:پژوهشگر به دنبال بررسی و مقایسه ی تفاوت تاثیر دو یا چند متغییر بر یک یا چند متغییر دیگر است.مانند:مقایسه و مطالعه ی دو روش مختلف اموزش زبان فارسی.پژوهشگر در پی ان است که تفاوت تاثیر این دو روش را مورد بررسی و مقایسه قرار دهد.
ب:پژوهشگر در پی مطالعه ی میزان رابطه و جهت همبستگی بین دو یا چند متغییر است.

مانند:بررسی میزان رابطه و همبستگی میان مشکلات روانی و گرایش به اعتیاد.در اینجا وی صرفا به دنبال درجه و جهت همبستگی است نه علت و معلول.
ج:محقق در پی کشف و تعیین رابطه ی علت_معلولی دو یا چند متغییر است.مانند:اینکه قصد داشته باشد ببیند که هوش علت پیشرفت تحصیلی است.
روابط سه حالت فوق به این شکل نمایش داده می شود.
میزان تفاوت بزرگ تر یا مساوی،صفر است.
میزان همبستگی مثبت یا منفی است.
میزان اثر بزرگ تر یا مساوی صفر است.
با توجه به این حالات، فرض ها در تحقیق ممکن است به دو صورت بیان شوند.
۱-ان دسته از فرض هایی که به احتمال وجود تفاوت،رابطه یا اثر اشاره دارند که به ان اصطلاحا"فرض تحقیق"گویند.
۲-آن دسته از فرض هایی که به نداشتن تفاوت یا رابطه یا اثر اشاره دارند که به اصطلاح"فرض پوج" یا "فرض صفر" گویند.

مقاله ازدواج

و من آياتة ان خلق لكم من انفسكم ازواجاً لتسكنوا و جعل بينكم مودةً و رحمةً ان في ذلك لابات لقوم يتفكرون . آيه20 سوره الروم
يكـي از نشانـه هاي خـدا اين است كـه بـراي شمـا از جنس خـودتـان همسـر آفريده تا هيجانهاي خويش را آرام بخشيد و در نهادتان بذر رأفت و محبت افشانده تا مايه بقاء زندگيتان باشد . نشانه هاي الهي در اين امر بر انديشمندان آشكار است .
در دنياي امروز ما مواجه با گريز نسل جوان از تشكيل خانواده و فرار از پذيرش مسئوليت آنهاييم . رقم آمار ازدواج پايين و آمار طلاق بسيار بالاست . جوانان به سادگي تن به ازدواج نميدهند از آن بابت كه ميتوانند به گونه اي ساده و آسان به لذات جنسي دست پيدا كنند . وسايل عياشي آسان و كم هزينه در اختيار نسل است . از سوي ديگر امكان مادي ازدواج در نزد برخي از جوانان موجود نيست , مشكل پسندي و تنوع طلبي هم خود مسأله اي است . حتي در برخي جوامع اسلامي رقم مهريه سرسام آور است . خانه و زندگي آسان بدست نميآيد . تحمل بار سنگين خانواده دشوار است . گرايش به مذهب و پايبندي به اعتقادات هم كه در جهان جاي اما دارد . بزهكاريها روز به روز افزايش پيدا ميكنند .
اكثريت افراد بازداشتي را قشر عظيم جوانان تشكيل ميدهند. پرداختن به معلولها بجاي علتها دردي را دوا نميكند . مشكل روز بروز وسيع تر و گستـرده تر ميگـردد و نابسامانيهاي رواني و اجتماعي افزايش مي يابد و اينجاست كه احساس ميگـردد جامعـه روبه نابودي و تباهـي است و هر روز كه ميگذرد اين سرعت افرايش مي يابد و عجب است در سراشيبي سقوط بيشترين نقشها را جوانان و قشرهاي تحصيل كرده بعهده دارند و باز بالاترين علل در عدم پايبندي و عدم مسئوليت اين قشر عظيم در زندگي اجتماعي جستجو ميگردد و در واقع ميتوان سكان دار كشتي سقوط را به آنها نسبت داد كه با اعمال و رفتار غير اجتماعي خود اين نقش را بخوبي ايفا مينمايند . نقشي كه بايد آن را به عدم رغبت و توجه آن به تشكيل خانواده و پذيرش مسئوليت اجتماعي يافت . عللي كه شايد بسياري از آنها تحميلي و ناخواسته است و جوانان بالاجبار و در كش و قوس زندگي آنها را پذيرفته و ناخودآگاه آنها را اجرا ميكنند . در اين گرد آوري طرح مسئله و نيز راه حل كوشش اساسي اينجانب بوده است. بديهي است كه در هر درمان صحيح ، نخست به آسيب شناسي دقيق نيازمند است لذا ابتدا طرح مسئله را مطرح نموده و سپس راه حل آنها را ارائه مينماييم . باشد تا از اين طريقه توانسته باشم خدمتي را انجام دهم . البته در مورد اين مسئله ذكر چندين نكته لازم و ضروري است كه عدم توجه به آنها باعث ميگردد تا موضوع بسيار گسترده تر گردد و لذا سعي من بر اين است كه آن را در چهارچوب خاص قرار داده و از پراكندگي آن جلوگيري نماييم . ان شاالله مورد توجه قرار گيرد .
نكته اول اينكـه علـل مختلف عـدم رغبت جوانـان به ازدواج را در كشورهاي مختلف مورد بررسي قرار نداده ام ، بلكه اين بررسي صرفاً مربوط به كشور خودمان است و منابع و كتب مورد مطالعه را درهمين زمينه جمع آوري نموده و فصول خاص آنها را بررسي و سپس جمع بندي نموده ام .
نكته دوم در مورد بررسي طرح مسئله بايد يادآوري شود كه مسئله حالتي كلي و وسيع دارد كه در دورن آن استثنائات و شعب فرعي يافته ميشود . مثلاً وقتي بحث بر سر موضوع عدم ازدواج و يا به معني ديگر علت تجرد بالا در جامعه ايران است بعلت تنوعي كه در جامعه ما وجود دارد نميتوان آن را در مورد كل جامعه ايران صادق دانست زيرا جامعه ما از دو نوع جامعه شهري و روستايي تشكيل شده . بديهي است كه طرح مسئله تجرد در هر دو جامعه داراي تفاوتهاي بسياري است .
نكته سوم لغت جوان هم در مورد دختران و هم در مورد پسران صادق است لذا هر كجا كه نام جوان آورده شد منظور هر دو جنس است . البته يك سري علل وجود دارد كه فقط مخصوص دختران و نيز يك سري مخصوص پسران است كه در مورد آنها نيز در جاي خويش تذكر لازم داده خواهد شد . نكته چهارم علل عمده مطرح شده در اين نوشته جوامع بشري و ماشيني است . البته اين بدان معني نيست كه در جوامع روستايي تجرد وجود ندارد بلكه منظور اين ست كه ميزان آنها با هم بسيار متفاوت هستند بطوريكه در جوامع شهري بسيار محسوستر است .
تعريف مسئله در مورد اطلاق كلمه جوان به فرد دو جنبه را ميتوان مد نظر قرار داد . يكي جنبه زيستي و ديگري جنبه رشدي . از ديدگاه اول سن مهم است . آنها سني را بعنوان شروع دوره جواني و نيز سني را بعنوان پايان آن دوره محسوب ميدارند . بطور مثال از ديدگاه يونسكو سن جواني بين۱۵ تا۲۴ سالگي است و نيز از ديدگاه دوم شروع جواني و وارد شدن به مرحله بلوغ آغاز ميگردد. معمولاً پسران ما از حدود ۱۴ تا ۱۶ سالگي و دختران از حدود ۱۲ تا ۱۴ سالگي وارد مرحله بلوغ ميشوند و بيداری هايی در زمينه ازدواج و زندگی پيدا می كنند . آغاز ازدواج از نظر اسلام زمانی است كه پسر و دختر احساس كنند برای ايشان ضروری است ازدواج كنند و در غير اين صورت به گناه می افتند . آن چه را كه ما در اين بحث انتخاب كردايم همان شروع مرحله بلوغ و احساس گناه و نياز به ازدواج است .
تعريف ازدواج ازدواج يعني وصلت افراد از دو جنس مختلف . ازدواج متضمن حقوق و تعهداتي است كه قانون ، عرف يا شرع با توجه به خصايص افراد و پيامدهاي گسستن ازدواج تعيين نموده و تشريفاتي براي آن مقرر كرده است . جمعيت قابل ازدواج شامل كليه افرادي ميشود كه قانوناً ميتوانند ازدواج كنند و منعي براي آنان مقرر نيست . در جمعيت شناسي جمعيت بالاتر از ۱۵ سال را جمعيت قابل ازدواج و اين سن را سن ازدواج گويند . تعريف رغبت رغبت يعني تمايل ، كوشش ، ميل ، آرزو و آن حالتي است كه در آن افراد با بوجود آمدن آن بطرف هدفي كشانده ميشوند . انواع ازدواج ازدواج را از چند نظر ميتوان طبقه بندي كرد :
۱. از نظر تعداد همسر كه در آن ازدواج يا چند همسري است يا يك همسري . چند زني را تعدد زوجات گويند .
۲.از نظر دايره همسر گزيني كه در آن نيز دو نوع است يا درون همسري است يا برون همسري
۳.از ديدگاه زن و شوهر و طول مدت زناشويي دو نوع ازدواج ديده ميشود ، دائم و موقت يا صيغه
۴. از نظر ترتيب و نوبت ازدواج ميتوان دوگونه زناشويي تشخيص داد .
ازدواج اول و ازدواج دوم . آنچه مورد نظر ماست تعداد همسر يا همسران نيست و نيز از نظر نوع ازدواج نظر ما از نوع دائم آن است و نيز مربوط به مجرديني است كه هنوز ازدواج نكرده اند .
در مورد نوع زناشويي ميتوان گفت : از نظر وضعيت ازدواج با توجه به رسيدن سن ، به حد مورد نظر و بعد از آن چند نوع تجرد وجود دارد :
۱. مجردي كه به سن ازدواج رسيده اما هنوز ازدواج نكرده است .
۲. مطلق يا مطلقه كه قبلاً متأهل بوده و بعد طلاق داده يا گرفته است .
۳. بي همسري كه به دليل فوت ، ترد يا ترك همسر ، تنهاست .
عموميت ازدواج از نظر جامعه شناسی: عموميت ازدواج درجه شيوع و رواج ازدواج را در جامعه نشان می دهد.معمولاً‌ اين شاخص را با بررسي درصد ازدواج نكرده هاي گروه سني ۴۹-۴۵ ساله نزد زن و مرد مطالعه ميكنند . معمولاً‌ آخرين سن ازدواج را براي زنان ۴۴ و براي مردان ۴۹ در نظر ميگيرند . زيرا درصد ازدواج نكرده ها پس از اين سنين تقريباً‌ ثابت ميماند . سنين ۴۴ و ۴۹ را براي زنان و مردان كه از آن پس ديگر ازدواج صورت نميگيرد مجرد قطعي مينامند .
سن ازدواج سن در زناشويی در هر جامعه با عوامل متعدد در رابطه است و از كشوری به كشور ديگر فرق ميكند. در بررسي آمارهاي مربوط به ازدواج قانونمنديهاي زير قابل ذكر است :
۱.ازدواج نزد زنان و روستاها و كشورهاي جهان سوم زودتر از مردان و شهرها و كشورهاي صنعتي شروع ميشود .
۲.سرعت و عموميت ازدواج در گروههاي نخست بيشتر از گروههاي دوم است . زيرا سن تجرد قطعي براي زنان و روستاها و كشورهاي سنتي زودتر از مردان و شهرها و كشورهاي صنعتي پيش مي آيد.
۳.تفاوت سني زن و شوهر در محيطهاي سنتي و روستاها بيشتر از جوامع صنعتي و شهرهاست . فوايد ازدواج براي ازدواج فوايد بسياري را در نظر گرفته اند . اين فوايد هم از نظر جسماني و هم از نظر رواني است . بدون شرح فقط ذكري از آنها بميان مي آيد .
ازدواج نشان دهنده بلوغ شخصيتي و جنسي انسان است .
ازدواج باعث نجات از ركود و جمود انسان ميگردد.
ازدواج باعث بيداری و هوشياری در زندگي مي شود .
ازدواج باعث دوري و بركناري از بوالهوسي و هرزه گري ميگردد .
ازدواج باعث آرامش جسم و روان است .

ازدواج باعث رفع نياز طبيعي و غريزي ميگردد .
ازدواج باعث آرامش يافتن از شور و هيجان نگران كننده مي شود .
ازدواج باعث پديد آمدن محبت و الفت بين دو تن ميگردد .
ازدواج قرار گرفتن افكار در مسير درست ميشود .
ازدواج باعث آشنايي با واقعيهايي كه تا ديروز از نظرها دورمانده بودند ميگيرد .
ازدواج باعث تجلی صميميت و عشق در سايه زناشويی مي شود .
بديهی است كه اگر ازدواج ترك و ناديده گرفته شود از سلامت جسم و روان خبری نخواهد بود . نسل بشـر رو بـه فنـا خواهـد گـذارد ، تعـادل روانـي از دست خواهد رفت،جرائم و انحرافات در اجتماع توسعـه و گستـرش خواهند يافت، يأس ، افسردگي ، دلمردگي و سردرگمي نسل و هـرج و مرج در روابط در اثر عدم ازدواج بر جامعه غلبه خواهد كرد . اسلام و اهميت ازدواج اسـلام بـراي ازدواج و تشكيـل خـانواده ارزش و اهميـت بسيـار قائل شده و مطالعه آيات مـربوط به ازدواج و خـانواده كـه در سـوره هـاي بقـره ، نسـاء ، انفـال ، نـور ، فـرقان ، احـزاب ، طـلاق و . . . است نشان دهنده اين اهميت است . در اسلام ازدواج و انتخاب همسر از آيات خدا ذكر شده است و آيه هاي قرآن و احاديث در اين زمينه سخن فراوان دارند . بر اساس ديد اسلامي ، آفرينش آدمي از يك خمير مايه است و آيات نشان ميدهند در بين آنها همبستگي و پيوندي خوني و تاريخي وجود دارد و در سايه ازدواج اين همبستگي بصورت ميثاقي غليظ ( پيمان محكم ) در ميآيد .[۱] رسول خدا فرمود : هيچ بنايي در نزد خدا محبوبتر از بنايي نيست كه در سايه ازدواج پديد آمده باشد . و همچنين اهميت ومهابتي در هيچ مكتب و مذهب ديده نشده است و آنها كه تن به ازدواج اسلامي ميدهند ، عملاً‌ از چنان اهميتي آگاه ميشوند . در اسلام توصيه به ازدواج و ترك عزوبت است . رسول خدا به فردي فرمود : ازدواج كن وگرنه از خطا كاراني . ازدواج كن وگرنه در صف گناهكاران قرار ميگيري .[۲] اسلام چون مسيحيت نيست كه عزوبت را بر تأهل برتري دهد و بر روي خواسته هاي انسان خط بطلان بكشد . هيچ امري در اسلام مستحب تر از ازدواج و ايجاد وابقاي نسل نيست . عزوبت در اسلام يك نقص است و ازدواج يك كمال و هر مسلماني وظيفه دارد بدنبال كمال برود . در نهي از عزوبت روايات و سخنان بسياري است . رسول خدا (ص) فرمود : بهترين امت من خانواده داران و بدترين آنها عزبها هستند .[۳] امير المؤمنين فرمودند : پست ترين مردگان عزبها هستند .[۴] اما باقر (ع) فرمود : بيشتر اهل دوزخ عزبها هستند .[۵] اسلام توصيه به تسريع ازدواج دارد . جوانان و تأثيرات غربگرايي غربگرايي تأثيرات بسيار مهمي بر چگونگي تشكيل خانواده بر جاي گذاشت كه مهمترين آنها را قبل از اينكه به بحث در مورد علل مختلف بپردازيم مطرح مينماييم .
الف) ظهور جوانان به عنوان يك طبقه مستقل اجتماعي و تأثير غربگرايي بر آن : يكي از مهمترين تحولات قرن اخير در جهان ظهور تيپ جوان به عنوان يك طبقه مشخص و پر اهميت اجتماعي بوده است . پيش از جريان غربگرايي ، پيدايش صنعت مونتاژ ، ورود نظام جديد آموزش و ايجاد تحول در روابط خانواده ، جوانان بصورت يك طبقه قد علم كردند . پس از آن نسل جوان از نظر جامعه شناسي عنوان يك « طبقه اجتماعي » را نداشت و تنها يك گروه سني « Age group » محسـوب مي شـد . آنـان از نظـر جامعـه از آن چنان تشخيص برخوردار نبودند كه بتوانند يك طبقه را تشكيل دهند . در قرن اخير ، نسل جوان و مشكلات و نيازهايش براي نخستين بار بصورت يك معضل مشخص و مستقل اجتماعي مطرح شد كه با بصورت طبقه در آمدن جوانان رابطه لازم و ملزم داشت . اين طبقه مسائل ،‌ مشكلات ، كار ، تحصيل ،‌ تفريح و سرگرميهاي خاصي داشتند كه ويژه نسل جوان بود . در دوران پيشين حتي تحصيل به جوانان اختصاص نداشت چنانكه در حوزه هاي قديمي هنوز هم سنت از مهد تا لحد جستن وجود دارد . در آن سيستم ، فرد حتي اگر به درجه استادي ميرسد باز دانشجو ( طلبه ) محسوب ميشود . گروهي را درس داده ، از گروهي ديگر فرا ميگيرد . ولي سيستم آموزشي جديد تحصيل را از نظر سني قالبي و مختص به نسل جوان كرد . عواملي از اين قبيل موجب درآمدن نسل جوان بصورت يك طبقه اجتماعي مشخص گرديد . پس از اين تحول مهم اجتماعي ، استعمارگران كوشيدند تا الگوهاي غربي را در بين اين نسل و طبقه رواج دهند .
ب) تأثير غربگرايي بر زنان : تفكر غربگرايي نيز تأثيراتي را بر قشر زنان داشته است كه مهمترين آنها عبارتند از :
۱. تحرك در سطح جامعه .
۲. گرايش به آموزشهاي جديد و متعاقباً‌ استخدام در ادارات و كسب استقلال مالي .
۳. رواج آميزشهاي آزاد پسران و دختران و گسترش بي بند و باريهاي جنسي .
۴. جدايي زن از اصالتهاي فرهنگي و تاريخي خويش .
۵. بي رغبتي زنان به خانه داري و تشكيل خانواده. شهر و روستا و مسئله ازدواج در رابطه با شهر و روستا و مسئله ازدواج تفاوتهاي فاحشي به چشم ميخورد ، عموميت ازدواج در شهر و روستا تفاوت ميكند ، چه مردان در شهرها بيشتر ميل به تجرد دارند و نحوه اقتصاد روستا در بقاء خانواده هاي پدر سالاري نقش اساسي را بازي ميكند . در حاليكه روستانشينان تمايل بيشتري به ازدواج دارند ولي بطور كلي در دهات ، آنها كه از درآمد كمتري برخوردارند با آنها كه از درآمد بيشتري برخوردارند عموميت ازدواج يك جور نيست و در شهر عموميت ازدواج در نزد كارگران بيشتر و در روشنفكران و كاركنان آموزشي كمتر ميباشد . در قديم در سايه توجهات پدري و با اتكاء قدرت جمعي ، زندگي به هر شكلي ميگذشت . كوچك شدن شكل خانواده و تقسيم كار ، مسئوليت فردي را بيشتر ميكرد . امروز كسب معاش مستلزم سالها تحصيل و رنج و ترقي و روشنفكري اختلافي بين دو نسل جديد و قديم بوجود آورده است . در جامعه هايي با اقتصاد كشاورزي ، عموميت ازدواج در بالاترين مرحله است ، چه همه مردم دير يا زود ازدواج ميكنند . در محيط كشاورزي زن در امور توليد شركت ميكند و خودش دوشادوش مرد كار ميكند . در اين خانواده ها ناراحتي تأمين غذا و مسكن باعث به تعويق افتادن امر ازدواج نميگردد و يا نبودن مسكن و اقتصاد اشتياق انتخاب همسر را نميكشد . مقايسه نصاب زناشويي در روستاها و شهرهاي بزرگ بخوبي حاكي است كه ما هر چه از روستاها دورتر ميشويم و به شهرها نزديكتر ميگرديم نسبت درصد ازدواج كمتر ميشود .
اين كيفيت ضمناً‌ هم در مورد مردان و هم در مورد زنان صادق است . بررسي نتايج چند تحقيـق در سطـح جهـاني و بيـن المللـي تحقيقـات فـراواني در مـورد ازدواج و مسائل مربوط به آن انجـام گـرفته كـه استفاده از نتايج آن گـاهي مفيد واقع ميشود . در اينجا مهمترين نتايج را انتحاب كرده و ميآوريم : زناني كه به تحصيل بيشتر علاقمندند و به زندگي بهتر اميد بسته اند ازدواج در سنيني بالا را صحيح ميدانند و نسبت به آن خوشبينند .
زناني كه در سنين پايين ازدواج نموده اند از توانمنديهاي فكري و ذاتي خود در امور تحصيل كمتر استفاده كرده اند .
ازدواج در سنين پايين احتمالاً بيشتر در نتيجه عدم خوشنودي آنها در زندگي خانواده است تا علاقه به زندگي زناشويي .
مزدوجين در سنين پايين ( زنان ) غالباً متعلق به خانواده هاي كم درآمد و پر اولادند
هرچه درآمد مردان پايين تر باشد درصد مجردان آن بالاتر است
نفوذ والدين عامل مداخله گري در فرايند ازدواج است .
نفوذ اين قبيل والدين معمولاً مؤثرتر از ساير فشارهاي اجتماعي است .
افرادي كه ديرتر يا در سنين بالاتر ازدواج ميكنند نسبت به كساني كه زودتر از حد معمول ازدواج مينمايند از تحصيلات و دانش بيشتري برخوردارند بخصوص دختران داراي همسراني ميشوند كه از سطح درآمد بالاتر بهره مندند . نتيجه اينگونه ازدواجها اين است كه زنان پس از فرزند دار شدن كار خارج از خانه را رها ساخته و يا احتمالاً هيچگاه تن به استخدام نميدهند .
جوانان ايراني از نظر سازمان ملل بر اساس آخـرين بـرآوري سـازمان ملـل كـه در سـال 1371 تحـت عنوان كتابي با نام «جـوانـان» انتشـار يافتـه است . آمـار و ارقـام قابل توجهي در مورد قشر جوان و درباره تمامي كشورهاي عضو خود منتشر كرده است .
ما آن قسمت را كه مربوط به كشور خودمان است را در اينجا ميآوريم .
آن خاطر نشان مي سازد كه ۱۹/۶درصد جمعيت ايران در سنين ۱۵ تا ۲۴ سال (جوان از نظر سازمان ملل بين اين سنين قرار دارد) قرار دارند در اين سنين در ازاي هر ۱۰۰پسر ۱۰۷ دختر در ايران زندگي ميكنند . ۵۶ درصد جوانان ايراني در شهرها و ۴۴ درصد در روستاها زندگي مينمايند . درباره آموزش در ايران ۱/۲۹ درصد پسران و ۷/۵۷ درصد دختران ۱۵ تا ۲۴ساله ايراني بيسواد هستند . ۲۷ درصد دختران جوان ايراني در دو دهه اخير ۱/۴ درصد و در ميان پسران ۶/۲ درصد گزارش شده است . در ايران در زمينه مرگ و مير دختران جوان بيشتر از پسران فوت مينمايند . بر اساس اين آمار از هر هزار جوان ايراني ۴۵ دختر و ۴۰ پسر فوت ميكند . ميانگين سني ازدواج در ميان دختران شرق آسيا ۲۴ سال ، در جنوب آسيا 5/19 ، در كشورهاي صنعتي ۲۳ سال ، آفريقا ۲۱ سال و آمريكاي لاتين 5/22 سال است . در ايران 4/6 درصد پسران و 9/33 دختران ۱۵ تا ۱۹ ساله متأهل هستند . اين رقم در مقطـع سنـي ۲۰ تـا ۲۴سـال در بين پسران 1/39 دختران 5/77 است . ميانگين اختلاف سني زوجهاي جوان ايراني بر اساس آمار اين كتاب 5/4 سال است . در زمينه تأمين معاش 28 درصد پسران 20 تا 24 ساله در كشورهاي صنعتي نان آور خانواده هستند . اين رقم در آفريقا و آمريكاي لاتين و آسيا به ترتيب 27 ، 17 ، 18 درصد است . درباره دختران 20 تا 24 ساله كه معاش خانواده را تأمين ميكنند كشورهاي صنعتي با 18 درصد بالاترين و كشورهاي آسيايي با 2 درصد پايين ترين ميزان را دارند . در ايران 33 درصد پسران و 7/1 درصد دختران 20 تا 24 ساله تأمين معاش را بعهده دارند . رابطه زناشويي و نا ايمني در دوره هـاي تحـول ، در اجتماعات انتقالي كه همه چيز آنها دستخوش تغيير و دگرگوني است و جامعه در مرحلـه برزخ انتـقـال از مرحلـه اي به مرحلـه ديگـر بسر ميبـرد . اصـولاً نگـرانيها و نا ايمني هاي مالي ، اقتصادي ، سياسي ،‌اجتماعي ، فرهنگي و غير آن حاكم بر دلها ميشود . شرايط و مقتضيات و امكانات اين چنين اجتماعاتي آنچنان سريع و سرسام آور تغيير ميكند كه كمتر كسي را نسبت به تصميمات ، اظهارات ، پيمانها و اقدامات خود مطمئن باقي ميگذارد . زناشويي كه اصولاً آنرا يك نوع بخت آزمايي تلقي ميكنند ناچار از نفوذ اين ناايمني عمومي بر كنار نيست . در ضمن صفات ويژه اي بر زناشويي ما و در فرهنگ ما مترتب است كه موجب رسوخ بيشتر ناايمني در آنها ميگردد . از اين نوع صفات در زندگي زناشويي ما بسيار است كه اگر بتوان از آنها ذكري به ميان آورد ، شايد مهمترين اين صفات را چند بانويي يا تعدد زوجات ناميد . البته بدون توجه به تجزيه و تحليل علتهاي وجودي اين چنين زناشويي هايي امكان حقوقي چند بانويي و تعدد زوجات از نظر قانوني مجاز است ، بنابر اين دختران در اين خصوص اجساس ناامني شديد مينمايند . بعد از مطرح كردن مسائل مهم و در عين حال مقدماتي كه ذكر آنها گذشت و البته بدون پرداختن به آنها نميتوانستيم علل را بررسي كنيم . لذا در اين قسمت كه ما با عنوان فصل دوم مطرح مينماييم سعي ميكنيم كه ابتداً علل عمده عدم رغبت جوانان به ازدواج و يا به زبان ديگر علل تجرد بالا در جامعه را بصورت فهرست وار نوشته و سپس به بررسي هر كدام بپردازيم . لازم به يادآوري است كه در اين گردآوري سعي ما بر بررسي علل عمده است و شامل كليه علل موجود نميباشد و ارائه راه حلها عمدتاً‌ اسلامي و منطبق با فرهنگ اصيل مكتبي است .

فصل دوم
فهرست علل مختلف
1. فقر اقتصادي .
2. شهرگرايي و رشد صنعت .
3. پيروي از مذاهب و يا فرهنگهايي كه ازدواج را منع مينمايند .
4. ناراحتيهاي روحي و رواني .
5. ناتواني جنسي .
6. عرف و سنتهاي غلط حاكم بر جامعه .
7. چگونگي همسر گزيني يا تغيير نگرش مردان .
8. بوجود آمدن تعليمات متوسطه و طولاني شدن دوران تحصيل دانشكاهي .
9. پيدايش تفريح و سرگرمي و بي بند و باري .
10. اعتقاد به اصول طبقاتي .
11. وجود ابهام براي آينده .
12. وجود تجاب تلخ از زندگي .
13. مقايسه زندگي خود با خانواده .
14. علاقه به كسب موفقيت .
15. آشنايي و مأنوس نبودن با افراد غريبه .
16. بيكاري .
17. كمبود مسكن .
18. وجود گراني .
19. عدم اطلاع والدين .
20. سستي باورداشتهاي مذهبي و اخلاقي .
21. كمرويي .
22. نا ايمني و هراس .
23. سرنوشت دشوار زنان بيوه .
24. سرنوشت خانواده هاي از هم گسيخته .
بررسي علل و ارائه راه حل ها فقر اقتصادي : يكي از عمده ترين دلائل كه بيشتر در نزد پسـرها مشهود است فقر اقتصادي است . فردي كه ميخواهد تشكيل زندگي دهد خواه ناخواه به منابع اقتصادي نيازمند است . او فكر ميكند كه ميخواهد خانواده اي را تشكيل دهد و آنرا به نحو احسنت اداره كند و نياز اداره يك خانواده يك بعدش مسئله اقتصادي است و چون خود را توانا در اين زمينه نمي بيند لذا از تشكيل آن سر باز ميزند . شكي نيست كه بعد اقتصادي خانواده گسترده است و يك سري از آن شامل مخارجي است كه بر اثر سنتهاي رايج در خانواده بر فرد تحميل ميشود و يك سري ديگر نيز به زمان بعد از مراسم ازدواج مربوط ميشود . در هر صورت مطرح كردن اين علتها از طرف جوانان تا اندازه اي منطقي جلوه ميكند . راه حل : بر خورد اسلام با مسئله فقر : اسلام ميگويد آنكس كه بخاطر ترس از فقر ازدواج نكند به خدا بد گمان است . زيرا خداوند فرمود تأمين زندگي و نجات از فقر را تضمين كرده است .[6] اين آيه قرآن است كـه مي فـرمايد : ازدواج كنيـد و . . . اگر فقير باشيد خداوند شما را از فضل خود بي نيـاز مي سازد .[7] رسـول الله (ص) فرمـودند : روزي را وسيله زن گرفتن تحصيل كنيد . و نيز امام صادق (ع) فرمودند : رزق و روزي در سايه همسرداري و خانواده داري پديد ميآيد .[8] بنابر اين يكي از راههاي حل ، دادن اينگونه اطلاعات به مسلمين است . يكي از طريقهاي رفع نيازهاي اقتصادي را ميتوان در مساعدت دولت از راه كمكهاي خاص دادن وام ، تبليغ در تخفيف شرايط ازدواج را كه ميتواند جوانان را به امر ازدواج ترغيب نمايد ( از طريق رسانه ها و وسايل ارتباط جمعي ) و نيز مردم از طريق زكوات ، صدقات و . . . براي جوانان وسايل ازدواج فراهم نمايند و اين امر در صدر اسلام سابقه داشته است . شهرگرايي و رشد صنعت يكي ديگر از دلائل عدم رغبت را ميتوان در محل زندگي جستجو كرد . در شهرگرايي بدليل اينكه توقع بالا ميرود و مشاهدات و انتظارات بيشتر ميگردد لذا به همان نسبت ازدواج به تأخير ميافتد. بررسي آمار و ارقام در مورد ميزان ازدواج در شهرها و رابطه آن با روستاها نشان ميدهد كه اين ميزان در شهرها بسيار پايين و در نقطه مقابل آن روستاها ازدواج زودتر و سن ازدواج بسيار پايين و در نقطه پايين تر از شهرهاست . البته پيچيدگي زندگي شهري و مشكلات ناشي از آن قابل مقايسه با روستا نيست و به همان نسبت كه روستاها زندگي آرام و دور از مشكلات صنعتي را دارا هستند به همان نسبت شهرها دچار مشكلات شهر نشيني ، يافتن شغل و . . . ميباشد . بديهي است كه بيشتر مشكلات زندگي شهرنشيني به طبقه جوان مربوط ميشوند كه قصد دارند تشكيل زندگي دهند و چون از تجربه كمي هم برخوردارند راه مبارزه با مشكلات و رفع آنها را نميدانند و لذا درمان را در عدم تشكيل خانواده ميدانند . بيشترين تأثيرات زندگي ماشيني و شهر نشيني در پسران تجلي مينمايد تا دختران . راه حل : شكي نيست كه زندگي ماشيني داراي مشكلات عديده اي است . اما بهترين راه حل را در آگاهي دادن به افراد در مورد برخورد با مشكلات دانست . چون جوانان تجربه كافي در برخورد با موانع ناشي از زندگي شهري نيستند لذا بايد از طرق مختلف به آنها آگاهي و اطمينان لازم داده شود كه با تأخير بيشتر در ازدواج اين مشكلات از بين نميرود . اصولاً جوانان نبايد با نفرت و بدبيني نسبت به مشكلات بنگرند بلكه سعي نمايند كه آنها را در حد امكان آسانتر نموده و اين امر نيز جزيي از طريق آموزش و آگاهي و دادن اعتماد بنفس به آنها ميسر نيست . نقش فرهنگها و مذاهب مانع : در بعضي از اديان و يا مذاهب مطرح شده است كه ازدواج امر مطلوبي نيست و نيازي هم به تشكيل خانواده وجود ندارد . گاهي واقعاً چنين برداشتهايي از فرهنگها و يا مذاهب خاص ميشود ولي گاهي اوقات اين برداشتها ناشي از غلط انديشي خوانندگان مطالب يا پيروان آنهاست ، لذا وقتي جوان اين برداشتهاي غلط را نمود و يا پيرو مذهبي اين چنيني گرديد بر خود ضرورتي نميبيند كه تشكيل خانواده دهد . براي اينكه مطلب روشنتر شود به چند نمونه از اين برداشتها و نظريات مذاهب ميپردازيم . بطور مثال راهب و يا راهبه هايي كه خودشان را وقف خدمت به خدايان ميكنند هيچگاه تن به ازدواج نميدهند . ممكن است تصور شود آنها با همان خدايان ازدواج كرده اند ، از اين روي آنها مجبورند تا آخر عمر از هرگونه مقاربت با موجودات فاني پرهيز كنند . آنها بالطبع با بطرز استثنايي و غير عادي مقدس و پاك ميمانند و از اين روي بين تجرد و تقدس يك نوع ارتباط حاصل ميشود . راهبه ها را از زمره عروسان مسيح ميدانند . جنبه ديگر اين مسئله را ميتوان اعتقاد به خرافاتي دانست كه از قول كليسا نقل ميشود . مثلاً در فرازهايي از انجيل كه با صراحت آميزش جنسي را زشت و نكوهيده معرفي كرده ، مردان و زنان ملكوتي را به تجرد تشويق نموده است ، “ لكن آنها كه مستحق رسيدن به آن عالم و به قيامت از مردگان شوند نه نكاح ميكنند و نه نكاح كرده ميشوند . زيرا ممكن است كه ديگر بميرند از آن جهت كه مثل فرشتگان و پسران خدا ميباشند چونكه پسران قيامت هستند“ .[9] حتي از زبان پولس كه معتقدند كه همواره مجرد زيسته مطالبي را نقل ميكنند كه زنان و مردان را تشويق ميكند كه از انتخاب همسر و ازدواج خودداري نموده و همچون او تنها و مجرد زندگي كنند . «اما ميخواهم كه همه مردم مثل خودم باشند لكن هر كس نعمتي خاص از خود دارد ، يكي چنين و ديگري چنان ، لكن به مجردين و بيوه زنان ميگويم كه ايشان را نيكوست كه مثل من بمانند » .[10] و نير از نظر بودا مسئله تجرد مورد تشويق قرار گرفته . بودا اركان خانواده را بطرق گوناگون منهدم ميكند . از جانبي درقسم (( احكام ساده ))‌ خود پيروانش را در تأهل آزاد ميگذارد اما فوري زناشويي را بدين ترتيب مورد نكوهش قرار ميدهد . زندگي زناشويي از نظر بودا انباشته از خبائث و ناپاكيهاست ، راهي است ملوث و آلوده از شهوات و تعلقات ، كسي كه از تعلقات زناشويي رسته است چون هوا آزاد است . چقدر دشوار است براي مردي كه در خانه زندگي كند و داراي مقامي پاك و درخشنده شود . بدين ترتيب همه را به قطع نسل و تناسل و ترك خانه سوق ميدهد و از همه مشكلتر آنكه توليد نسل را گناه ميشمرد . راه حل : ما ابتدا به همه جهان اعلام ميكنيم كه دين كامل و آخرين آنها اسلام است . خوشبختي و نيك بختي در پيروي از تعاليم پرعظمت اسلام و قرآن است . اما باز شكي نيست كه هر ديني و مذهبي براي پيروان خود داراي دستورالعملهايي است . آنچه كه مهم جلوه گر ميشود اين است كه چه كسي يا كساني اين دستورالعملها را براي پيروان بازگو ميكنند . بسياري از باورداشتها ناشي از عدم اطلاع و آگاهي افراد است و راه حل مبارزه با اينگونه خرافات دادن آگاهي و اطلاع به پيروان از طريق مطالعه كُتب معتبر و متخصصين امور است . مطالبي كه در كتابهاي قرون وسطي مطرح ميشد و متأسفانه بسياري از آنها هنوز هم مورد قبول اكثريتي از پيروان آن حضرت است ، هيچگاه مورد تأييد حضرت عيسي (ع) نبوده و نيست . ما اين باور را از مكتب خود درك كرده ايم . او پيامبر خداست و مورد احترام ، لذا هيچگاه اين تصور صحيح به نظر نميرسد كه پيامبر خدا مردم را تشويق به تجرد و عدم تشكيل خانواده نمايد . خداي عزوجلي كه در قرآن خود آنچنان توصيه به ازدواج نموده چگونه به پيامبر ديگر خود عكس آنرا تأكيد نمايد . تمام اين برداشتها را بايد با آگاهي و روشنفكري پاسخ داد و ثابت كرد كه خداوند هيچگاه مجردين را تأييد نمي نمايد . ناراحتيهاي روحي و رواني يكي ديگر از دلايل عدم رغبت جوانان را بايد در مورد هر دو جنس دختر و پسر يافت ، ناراحتيهاي روحي و رواني است . جواني كه داراي تزلزلهاي رواني است قادر به تفكر نيست و چون اعم زندگي خانوادگي بر اساس انديشه است ، لذا اينگونه افراد نميتوانند تشكيل خانواده دهند . آن فردي كه از نظر روحي داراي تشنجات خاطر است چون قادر به فكر كردن نيست در نتيجه نميتواند تصميم گيري نمايد و اصولاً دنياي او دنياي ديگري است كه علت كشاندن او به آن دنيا ، امراض روحي و رواني اوست . امراض روحي مانند انواع جنونها مانعي بزرگ براي تشكيل خانواده هستند . راه حل : اولين راه حل آنها تشخيص پزشكي و يافتن علت ناراحتي روحي و رواني است . مردم بايد با كمكهاي مالي و فكري خود اينگونه افراد را به مراكز درماني منتقل كرده و چاره راه را در درمان آنها بيابند . اگر نيازمند به فعاليتهاي درماني براي بهبود آنهاست سريعاً‌ اقدام نموده و اگر از طريق روانپزشكي ميتوان اين نوع عوارض را رفع كرد نيز بايد اقدام عاجل نمود . در هر صورت تشخيص صحيح درمان و مساعدتهاي افراد تنها راه حل ممكن است . ناتوانيهاي جنسي ضعف قدرت جنسي در هر دو جنس پسر و دختر نيز عاملي است مؤثر كه باعث بالا رفتن تعداد مجردان ميشود . كششهاي فطرت از الطاف الهي است كه به انسانها داده شده است . حتي حيوانات نيز بوسيله همين قدرت فطرت بسوي جنس مخالف خود كشانده ميشوند . اصولاً يكي از دلايل ازدواج ، آرام گرفتن از نظر جنسي است . افرادي كه در اين زمينه ناتوان هستند خود را موظف به ازدواج نمي بينند و لذا اين گونه افراد يا هرگز ازدواج نميكنند و يا اينكه اگر بدلايلي ازدواج كنند زندگي خانوادگي آنها سريعاً از هم مي پاشد . راه حل : راه حل و برخورد با اين نوع عوارض را نيز بايد در معاينات پزشكي ، تشخيص درد و درمان آن دانست . اگر فرد قابل درمان است در همان اوايل دوران بلوغ اقدام نمايد زيرا كه ممكن است كه طولاني شدن دوران ناتواني جنسي باعث عدم درمان آن در آينده گردد . عرف و سنتهاي حاكم بر جامعه مسائل و مشكلاتي مثل سنگيني مهريه و سنگيني جهيزيه نيز از علل طولاني شدن زمان تجرد است . مسائلي همچون چشم هم چشمي و برپا كردن جشنهاي مجلل و دادن ضيافتهاي پر خرج از آن جمله است . جواني كه قصد تشكيل خانواده را دارد ، در اولين قدم ورود به آن مواجه با سنگيني مهريه و چگونگي برگزاري مراسم ازدواج و . . . ميشود و طبيعي است كه عدم توانايي پسر در برخورد با اين سنت غلط باعث ميشود تا او تصميم خود را تا بدست آوردن امكانات لازم به تعويق اندازد و چه بسا كه اين تعويقها بسيار طولاني نيز ميشوند و از طرف ديگر مطرح كردن جهيزيه براي دختر و ناتواني خانواده در تهيه آن نيز از عوامل مهم ديگري است كه سن ازدواج را بالا ميبرد و بسياري از موارد ديگري كه همه آنها ناشي از سنتهاي غلط حاكم بر جامعه است . راه حل : متأسفانه بسياري از سنتهاي حاكم در بين افرادي رواج دارند كه خود مسلمانند . آگاه كردن پدران و مادران و تصميم گيرندگان از نظر اسلام در مورد ازدواج و فرهنگ ازدواج در اسلام باعث ميشود تا آنها سنتها را با سنتهاي اسلامي سنجيده و هر آنچه مخالف مكتب است را دور بريزند . اگـر مسلمـانان بخواهند } اميرالمؤمنين علي (ع) و فاطمه زهراء (س) { را الگوي خود قرار دهند هيچ مشكـلي در زمينـه مخـارج ازدواج و . . . پيـش نمـي آيـد . بـرخـورد پيـامبر عظيم الشأن با ازدواج دخترش با مولاي متقيان بايد براي پدران سرمشق باشد . اصولاً از نظر اسلام آسان گيري امر ازدواج و دوري از مشكل تراشي مستحب است و بايد خانواده اين موضوع را بدانند كه سنتهاي غير اسلامي را وارد زندگي خود نكنند و هر سنتي و هر عرفي كه با مكتب رهايي بخش اسلام وفق داده نميشود دور بريزند . چگونگي همسر گزيني همسر گزيني نميتواند مانند قديم آسان باشد كه والدين تمام كارها را انجام دهند ، چه بايد خصوصيات اخلاقي مشتركي با همسرش داشته باشد . هميت امر او را مجبور ميكند تا خودش همسر را برگزيند و اين امر گاهي سالها بطول مي انجامد و كار ازدواج را به عقب مي اندازد . در قديم مرد پايبند مناسبات اقتصادي و اجتماعي و رعايت امور خانوادگي بود . لذا زن جواني انتخاب ميكرد و بقيه امور برايش حل بود . در حال حاضر مرد و زن دنبال شريك زندگي هستند كه از نظر روحي و فكري با هم هماهنگ باشند و زن عروسكي يا زن فرزندزا را در قشرهاي متوسط و بالاي جامعه شهري ترجيح نميدهند و بهمين دليل است كه يافتن همسري كه خصوصيات اين چنين باشد دشوار است و به زمان نياز دارد . راه حل : شكي نيست كه همسر گزيني بايد بوسيله دختر و پسر انجام شود و اين از نظر مكتب اسلام نيز قابل قبول است . اما وسواس در همسر گزيني و اشكال تراشي در انتخاب است كه گاهي زمان تصميم گيري را طولاني مينمايد پيشنهاد ميشود كه خصوصيات مورد نظر را مشخص كرده و بر اساس آنها همسر را انتخاب نمايد و اگر يكي ، دو خصيصه نه چندان مهم وجود داشته كه در فرد تجلي نمي نمود باعث ايراد نگردد و سعي گردد كه امورات ازدواج را با سعه صدر مورد بررسي قرار دهند و سپس با انديشه درست همسر را انتخاب نمايند . بوجود آمدن تعليمات متوسطه و طولاني شدن دوران تحصيل دانشگاهي شكي نيست كه با پيشرفت علم و تخصصي تر شدن رشته هاي علمي ، افراد براي كسب مدارج بالاتر تلاش وكوشش مي نمايند . بسياري از جوانان در دوران تحصيلات دانشگاهي تن به ازدواج نميدهند و چنين تصور ميكنند كه تشكيل خانواده مشكلي بر سر راه ادامه تحصيل آنهاست . بررسي ارقام نشان ميدهد كه اكثريت افراد تحصيل كرده در سنين بالا ازدواج ميكنند و بسياري از اينها نيز بعد از فراغت از تحصيل و شروع به كار ، تن به ازدواج ميدهند . اين امر امروزه در جوامع شهرنشين چشمگير است . راه حل : در اينجا لازم است كه به افراد در حال تحصيل اطمينان لازم داده شود كه مسئله تحصيل و دست يابي به درجه اي از آگاهي و علم است به او تفهيم گردد كه اين امر بصورتي ديگر هم قابل وصول ميتواند باشد . اصولاً تلاش افراد براي كسب مدارج بالا براي تأمين زندگي بهتر و آرامتر است . مسئله زندگي است و نميتوان آنرا ساده و بي حساب گرفت و يا نسبت به آن بي تفاوت بود . در ازدواج آرامش است و چه تحصيلي بهتر از دست يابي در محيطي آرام و گرم خانواده خصوصاً اگر هر دو نفر در حال تحصيل باشند . آنها بايد مطمئن شوند كه ازدواج علاوه بر اينكه مانعي نيست ، بلكه در بسياري از موارد مساعد كننده است . آن آرامش روحي و رواني كه در اثر ازدواج حاصل ميشود لازمه ادامه تحصيل است و اين را بايد افراد درك كنند . پيدايش تفريح و بي بندو باري و بازي : بعلـت آزادي ، بـي بنـد و بـاري در ارضـاي هـوسهـاي جـنسي ، مـردان نياري به ازدواج دائم نمـي بينند و با ارضاي آزاد از مسئوليت اداره خانواده سر باز ميزنند . بسياري از مردان بعلت رواج بي بندو باري حاضر به قبول مسئوليت ازدواج نيستند . روابط نامشروع آزاد گذارده ميشود ، معاشرتهاي جنسي دور از اخلاق و ضوابط و تعليمات انبياء شده اند . در نتيجه جوان خود را در اعمال غريزه آزاد احساس مي نمايد . اين امر سبب آن ميگردد كه تمناهاي غريزه دور از قواعد و ضوابط و مراسم و در محيطي غير از خانواده صورت پذيرد و كسي احساس نياز نكند كه زير بار اداره خانواده و در مواردي سنگيني هزينه آن قرار گيرند . سن ازدواج بالا رفته و پسران و دختران در طلب وصال به كوچه و خيابان و باغ روي مي آورند و بدين ترتيب تعداد مجردين روز بروز افزوده تر و جامعه فاسد تر ميگردد . راه حل : برخورد با اين نوع معضلات اجتماعي و جلوگيري از فساد و بي بند و باري بوسيله اهـرمهاي قـانوني و نيز از طريق مردم با امـر به معـروف و نهـي از منكـر قابل حل است . مردم با قبول مسئوليت مذهبي كه در قبال پاكي جامعه دارند ميتوانند اقدام نمايند و نيز آگاهي دادن به خانواده ها و مطلع ساختن آنها از سرنوشت سياه بسياري از جواناني كه قدم به اينگونه راهها گذاشتند ونيز تعليم و تعلم به بزهكاران اين چنيني راه حل معقولي در اين زمينه ميتواند باشد . علل و عوامل ديگر بدون تفسير بجز مواردي كه در بالا ذكر گرديد علل و عوامل ديگري وجود دارند كه هر يك از آنها ميتوانند در به تأخير انداختن امر ازدواج نقش داشته باشند ، لكن اين موارد به شدت موارد ذكر شده نيستند ولي در هر صورت شناخت هر يك از آنها ميتواند در جلوگيري از عواقب مجردي مؤثر باشند . مـا ايـن عـوامل را بدون هيچ تفسيري نوشته و به علت عدم نياز راه حل آنها را نيز ارائه نمي نماييم . ذكر اين نكته ضروري است كه علل و عوامل ديگري نيز خارج از دلايل ذكر شده اينجـانب وجود دارد كه بعلت تأثير كمتر آنها از بازنويسي اينگونه عوامل خود داري ميشود . بعضـي از ايـن دلايـل مختـّص جـوامع خـاص هستنـد كـه چون ما در نظر نداشته ايم كه موضـوع را در گـروهها و جـوامع خاصي بـررسي كنيـم . لـذا به آنهـا نيـز نپـرداخته ايم . بسياري از رساله هاي دانشجويان رشته جامعه شناسي در اين مورد نوشته شده و آنها نيز دلايل را تقسيم بندي نموده اند از مهمترين تا ساده ترين . اينك به ذكر آن دلايل مي پردازيم : · اصل طبقاتي ، اصل طبقاتي و شغلي در درون ساختهاي متحجر كه ارتقاء به قشر ديگر را دشوار ميكنند و نيز هنوز هم تعيين اصل و نسب از موارد لازم زناشويي در بعضي جوامع بحساب ميآيد. · وجود ابهام براي آينده ، از آن بابت كه زندگي تا حال براي او و خانواده اش ملامت بار بوده و او ميخواهد افق روشن تري را در برابر خود بيابد . · وجود تجارب تلخ از دوستان و ابراز محبتها و ميل و علاقه به اينكه تجارب ارزنده تري پيدا كند و لذا تا رسيدن به آن مرحله مدت زماني طولاني خواهد كشيد . · نياز به اطمينان به اين مسئله كه آينده اش مثل آينده والدينش نخواهد شد و كارش دائماً به صحنه منازعه كشانده شود . · علاقه به كسب موفقيت ، يافتن يك شخصيت متعادل و مناسب كه نياز به فعاليت و صبر دارد و تا رسيدن به هدف نياز به زمان دارد . · آشنا و مأنوس نبودن با افراد غريبه بطوريكه دنياي برخورد با آنها برايش تازگي داشته و ايجاد نگراني را برايش بدنبال خواهد داشت . · بيكاري و عدم يافتن شغل مناسب با ايده ها و اهداف فردي . · كمبود مسكن : بعنوان اولين مسئله مورد نياز جهت تشكيل خانواده ، بطوريكه بدون وجود مكاني براي زندگي ، امر ازدواج محال مينمايد . · وجود گراني : بالا بودن قيمتها و عدم توانايي كافي در خريد اشياء و لوازم زندگي نيز در عدم تشكيل خانواده مؤثر بوده است . · عدم اطلاع و تجربه پدران و مادران در راهنمايي فرزندان و تشويق آنها به تشكيل خانواده و اطمينان به آنها مبني بر اينكه علاوه بر اينكه زندگي جديد وحشتي ندارد ، بلكه مايه خوشبختي جوانان است . · سستي روزافرون باورداشتهاي مذهبي و اخلاقي نسبت به گذشته بطوريكه دربسياري از جوامع امروزي بعلت زندگي ماشيني و شهر نشيني اعتقادات مذهبي سست و از اصول اخلاقي مكتب و دين فاصله گرفته اند و اين خود عاملي در عدم رغبت و راهنمايي جوانان به امر ازدواج محسوب ميشود . · سرنوشت دشوار بيوه زنان : اين حالت بيشتر در دختران متجلي ميگردد كه با مطالعه زندگي دشوار بسياري از بيوه زنان و اصولاً با مسئله طلاق يك نااطميناني از زندگي جديد در آنها پيدا شده و سعي ميكنند كه خود را وارد آن دردسر ننمايند و زندگي كنوني را در حالت مجردي بسيار راحت تر و آسايشتر تشخيص ميدهند و لذا هيچگاه به فكر تشكيل خانواده نمي افتند . · كمرويي : اين عارضه نيز ميتواند عاملي در به تأخير انداختن امر ازدواج باشد . اصولاً افرادي كه داراي يك چنين حالتي هستند از گفتن تقاضاهاي خود خصوصاً مسئله اي به نام ازدواج و نياز به آن ، خودداري ميكنند و هر زماني نيز كه با آنها در ميان گذارند از آن گريزانند كه البته اين حالت را ميتوان بطُرُق مختلف و با تعاليم خاص كاهش داد و حتي از بين برد . · مواد مخدر : اعتياد كه از خصوصيات عمده جوامع صنعتي و ماشيني است نيز چون افراد را از حالت عادي خارج كرده و وارد زندگي ديگري مينمايد كه با زندگي معمولي تفاوت دارد ، لذا باعث ميگردد كه افراد هيچگونه فكري بجز مواد مخدر و افتادن در منجلاب آن نداشته باشند و اين خود اگر هم درمان پذيرد مدت تجرد را طولاني كرده و باعث بالا رفتن آمار مجردان ميشود . با پرداختن به مواد مخدر و اثرات آن ذكر دلايل عدم رغبت جوانان به ازدواج در اينجا به پايان ميرسد . البته مدعي نبوده و نيستم كه ذكر دلايل و راه حل ها كامل و بدون نقص است ، اما ميتوانم ادعا كنم كه سعي كرده ام كه مهمترين و در عين حال ملموسترين دلايل را يافته و عرضه كنم و باز عرض كنم كه بسياري از دلايل آورده شده قابل رفع بوده وميتوانند بعنوان مانع از جلوي جوانان برداشته شوند كه اين امر نيز مؤثر نميباشد مگر اينكه احساس مسئوليت اسلامي در افراد جامعه تجلي پيدا كند تا هر كدام به نوبه خود و با سعه صدر و خوشبيني به آينده بتوانند مشكلات را رفع نمايند . ما معتقد به اين بوده و هستيم كه اصلاح جامعه جز با اصلاح عظيم ترين قشر كه اميد به آن جهت ساختن مملكتي آباد و اسلامي ميرود مؤثر نيست و هر آنچه كه تلاش و كوشش ميگردد بايد در مسير ساختن جواناني با افكار اسلامي و مكتبي باشد ، چون اين باور ما و باور همه انسانهاي دلسوز است كه جوانان سازندگان آينده ما هستند و ساختن آينده خوب جز با تشويق آنها به عمل صالح و پيروي از مكتب رهايي بخش اسلام امكان پذير نميباشد. آن جامعه اي كه جوانانش را از دست بدهد يعني همه چيز خود را از دست داده و آن مملكتي كه آنها را اصلاح كند ميتواند روي آينده روشن مملكت و ملت حساب كند و يكي از راههاي اصلاح اين جوانان تشويق و ترغيب آنها به تشكيل خانواده و زندگي در كانون گرم آن است . تشويقي كه با از ميان برداشتن موانع و ايجاد تسهيلات امكان پذير ميباشد .
منابع مورد استفاده عنوان منبع نويسنده منبع
1. نظام حيات خانواده در اسلام . . دكتر قائمي
2. خانواده و مسائل نوجوان و جوان . . دكتر قائمي
3. همسري در رابطه با خداشناسي . . . سيد جماالدين حجازي
4.زناشويي و اخلاق . . برتراند راسل
5.جواني پير رنج . . . .صاحب زماني
6.مقدمه اي بر جامعه شناسي و سير تحول و تكامل جامعه . . . . . . دكتر محمد حسين فرجاد
7.تئوري رشد خانواده . . . . دكتر سوسن سيف
8.جامعه شناسي غربگرايي . . . .دكتر علي محمد تقوي
9.مباني جمعبت شناسي . . . . نعمت الله تقوي
10. روزنامه ابرار . . . . مورخه 1/9/71
11.جواني از نظر عقل و احساسات . . . .محمد تقي فلسفي
[1] سوره نساء ـ آيه 21 .
[2] ج2 مستدرك ص 53 .
[3] مستدرك ج 2 .
[4] غرورالحكم .
[5] وسائل شيعه ج 14 .
[6] وسائل الشيعه ج 14 .
[7] 21 ـ نساء .
[8] ج 14 وسائل الشيعه .
[9] انجيل لوقا ـ باب 20 عدد 35 و 36 .
[10] رساله اول لوپس به قرنتيان ـ باب هفتم عدد 7 تا 9 .3
پژوهش مشکلات رفتاری وانش آموزان
“فَاليُوم لا تظلم نفس شيئاً وَ لا تجزون الا ماكنتم تعلمون“
پس در آن روز كمترين ظلمي به هيچ كس نشود و جز آنكه عمل كرده اند جزايي نخواهند يافت. قزآن كربم - (يس/ 54)
چكيده:
پژوهش حاضر به منظور بررسي رابطة ميان رفتار دانش آموزان با وضعيت اقتصادي – اجتماعي خانواده هاي آنان در مدارس متوسطه شهرستان شوش دانيال (ع) صورت گرفته است . بدين منظور نمونه اي به حجم 272 نفر دانش آموز از 7 دبيرستان به شيوة تصادفي ساده انتخاب و با استفاده از پرسشنامة نوع بسته محقق ساخته و دفتر ثبت رفتارهاي دانش آموزان ؛ به جمع آوري داده ها اقدام شد.
نتايج حاصل از آزمون فرضيه ها كه با تحليل هاي آماري توصيفي و استنباطي صورت گرفت نشان دهندة تاييد تعدادي از فرضيات و ردّ مابقي آنها گرديد.
نتايجي كه براين اساس بدست آمد نشان مي دهد كه ميان نوع رفتار فرد و ميزان سواد مادر؛ ميان رفتار و تنبيه بدني پدر در خانه ؛ ميان نوع رفتار و مطرح كردن مشكل ؛ ميان نوع رفتار و اهميت داشتن فرزند و ميان احساس آزادي دانش آموز در مدرسه و رفتار؛ رابطه معني داري وجود دارد.

طرح های آموزشی
۱. طرح سازماندهی جدید کلاسهای اموزشی در سال ۱۳۵۸ با هدف تخصصی نمودن کلاسهای درس
۲. طرح حذف کنکور سراسری با هدف گزینش صحیح علمی در سال ۱۳۶۰
۳. طرح تغییر شکل میزهای آموزشی در کلاسهای درس با هدف آسایش آموزنده در سال ۱۳۶۲
۴. طرح تغییر ساختار نظام آموزش و پرورش به دو شکل ۶ -۶ در سال ۱۳۶۳ با هدف آسایش روانی افراد
۵. طرح تغییر مقطع ابتدایی به ۲ مقطع ۳ ساله با هدف روانشناختی در سال ۶۴
۶. طرح گزینش معلمان در مقاطع مختلف با توجه به جنسیت با تاکید بر دوران ابتدایی در سال ۱۳۶۵